Жаһандық жылыну жалғасып жатқанына қарамастан, экожүйелердегі өзгерістердің қарқыны үдей түспей, керісінше баяулап келеді. Зерттеулер бұл баяулау табиғи қалпына келу механизмдерінің әлсіреуіне, яғни биологиялық әртүрліліктің азаюымен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Күтілімдер мен жаңа бақылаулар

Бұрын жаһандық температураның өсуі мен климаттық аймақтардың өзгеруі экожүйелердің тезірек бейімделуіне әкеледі деп болжанған еді. Температураның көтерілуі түрлердің жылдам қоныс аударуына, жергілікті жойылуына және жаңа аумақтарды тез игеруіне себеп болады деп күтілді, бұл қауымдастықтардағы түрлердің алмасу жылдамдығын арттыруы тиіс еді.

Алайда соңғы жүз жылдағы теңіз, тұщы су және құрлық экожүйелерін қамтитын биологиялық әртүрлілік бойынша кең ауқымды деректерді талдау кері үрдісті анықтады. Түрлердің жергілікті қауымдастықтарда бірін-бірі алмастыру жылдамдығы (яғни «айналым») айтарлықтай төмендеген.

Жаһандық жылынудың түр алмасуына әсері

Зерттеу 1970-жылдардан бастап, жаһандық жылыну қарқыны күшейген кезеңге назар аударды. Түр алмасу көрсеткіштері осы кезеңге дейін және кейін салыстырылды. Егер климаттық өзгерістер негізгі фактор болса, айналым жылдамдығы артуы керек еді. Бірақ деректер қысқа уақыт аралығында (1–5 жыл) түр алмасу қарқыны әдетте төмендегенін көрсетті. Бұл үрдіс әртүрлі экожүйелерде – құрлықтағы құстар қауымдастығынан бастап теңіз түбіндегі организмдерге дейін байқалды.

Экожүйелердің ішкі динамикасы

Бұл нәтижелерді түсіндіру үшін тек сыртқы климаттық факторлар ғана емес, экожүйелердің ішкі ұйымдасуы да қарастырылды. Экожүйелер тек температураның әсерімен ғана емес, ішкі биологиялық өзара әрекеттестіктер арқылы да жұмыс істейтіні анықталды. «Көптеген аттракторлар» фазасында түрлер сыртқы жағдайлар тұрақты болса да, бірін-бірі үнемі алмастырып отырады, бұл экожүйе динамикасын қолдайды. Жаңа зерттеу осы фазаның бар екенін және оның экожүйелердің қалыптасуындағы маңызды рөлін дәлелдеді.

Биологиялық әртүрліліктің жоғалуы және орта деградациясы

Түр алмасу қарқынының төмендеуі қоршаған ортаның тозуымен және аймақтық түрлер қорының азаюымен байланысты. Денсаулығы жақсы экожүйеде кең аймақтық қор жаңа түрлердің тұрақты келуін қамтамасыз етіп, алмастыру циклін қолдайды. Мекендеу ортасының бұзылуы мен биологиялық әртүрліліктің азаюы әлеуетті қоныстанушылар санын азайтып, түр алмасу қарқынын баяулатады.

Алынған деректер экожүйелер сырттай тұрақты көрінгенімен, бұл олардың дені сау екенін білдірмейтінін көрсетеді. Жергілікті деңгейде түр алмасудың баяулауы биологиялық әртүрліліктің кең ауқымда сарқылуына және экожүйелердің серпінділігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ететін табиғи үдерістердің әлсіреуіне нұсқауы мүмкін.