Биологтар 280 эмпирикалық зерттеуді талдап, табиғи сұрыпталу тек жеке даралар деңгейінде ғана емес, топтар деңгейінде де жүретінін растады. Эволюция барысында альтруистік мінез-құлық басым болған қауымдастықтар эгоистік топтарға қарағанда жиі табыстырақ болған, тіпті кейбір даралар ортақ игілік үшін өздерін құрбан етсе де.

Дәстүрлі түрде эволюциялық биология жеке табыстың концепциясына негізделген. Әсіресе 1970-жылдары барлық тірі ағзалар генетикалық материалды сақтау мен жеткізу үшін жұмыс істейтін механизмдер ретінде қарастырылып, кез келген мінез-құлық, тіпті сырттай альтруистік болса да, түптеп келгенде ДНҚ-ны көшіруге қызмет етеді деген идея кең тарады. Осы тұрғыдан шынайы альтруизм қате деп есептелді, өйткені басқаларға көмектесу үшін ресурстарды жұмсау жеке көбею мүмкіндігін төмендетеді.

Ондаған жылдар бойы ғылыми қауымдастық эволюция топтың емес, тек жеке дараның игілігіне жұмыс істей алады деген пікірге күмәнмен қарады. Альтруистер ұжымында міндетті түрде пайда болатын эгоист басқалардың жақсылығын пайдаланып, барлық ресурсты иемденіп, қалғандарын ығыстырып шығарады деп саналды.

Алайда бақылаулар абсолютті эгоизм идеясымен жиі қайшы келді. Бұл құбылыстарды түсіндіру үшін көпдеңгейлі сұрыпталу (MLS) концепциясы ұсынылды, оған сәйкес сұрыпталу бір мезгілде әртүрлі деңгейде — гендер мен жасушалардан бастап топтар мен қауымдастықтарға дейін — жүруі мүмкін. Бұл жеке дара үшін тиімсіз белгі топ үшін пайдалы болуы мүмкін, және керісінше.

Шолу аясында 2800 ғылыми мақала зерттеліп, олардың 280-інде көпдеңгейлі сұрыпталудың эмпирикалық дәлелдері табылды. Зерттеу нәтижелері Frontiers in Ecology and Evolution журналында жарияланды.

Көпдеңгейлі сұрыпталу мысалдары

• Бір экспериментте селекционерлер тауықтардың жұмыртқалағыштығын арттыруға тырысты. Ең өнімді мекиендерді жеке-жеке сұрыптағанда, ұрпақ ең агрессивті құстардан алынды, олар жемге қол жеткізу үшін көршілерін шоқып өлтіріп, тордағы жалпы өнімділікті төмендетті. Ал топтың жалпы өнімділігі бойынша сұрыптағанда, ең табысты ұжымдардың ұрпағы қалдырылды. Нәтижесінде бейбіт құстардың жаңа желісі пайда болып, өлім-жітім азайды, ал жұмыртқалағыштық бес ұрпақта 160%-ға өсті.

• Тағы бір зерттеуде Tribolium castaneum ұн қоңыздарының топтарындағы даралар саны бойынша сұрыптау жүргізілді. Кішкентай топтарды ынталандырғанда, қоңыздар эволюциялық жауап ретінде каннибализмге көшіп, популяция санын төмен ұстау үшін туыстарының жұмыртқаларын жей бастады.

• Ашыма саңырауқұлақтарымен жүргізілген тәжірибелерде сұрыптау түбіне шөгу жылдамдығы бойынша жүргізілді, бұл жасушалардың бірігуін талап етті. 600 сұрыптау раундынан кейін ашытқылар көпжасушалы құрылымдарға айналып, ата-бабаларынан 20 000 есе ірі әрі 10 000 есе мықты болды. Жасушалар бөлінгеннен кейін ажырамай, жаңа ортада өмір сүруге бейімделді. Осылайша, топтық қысым біржасушалылықтан көпжасушалылыққа өтуге ықпал етті.

• Дала зерттеулері Rhytidoponera metallica жасылбас құмырсқаларында жұмысшы құмырсқалардың уының құрамы неғұрлым әртүрлі болса, колониялардың өміршеңдігі соғұрлым жоғары болатынын көрсетті. Бұл жыртқыштардан қорғануға және көбірек ресурс табуға мүмкіндік берді.

Зерттеу қорытындылары

Шолу көптен бергі ғылыми дауға нүкте қойды: эволюция — күштердің тепе-теңдігі. Табиғи сұрыпталу векторы екі қарама-қарсы әсерден тұрады. Ұжым ішіндегі жеке сұрыпталу ресурстарға қол жеткізуге бағытталған эгоистік мінез-құлықты ынталандырады, ал топаралық сұрыпталу кооперация мен эгоизмді басуға ықпал етеді.

Ақырғы нәтиже нақты орта жағдайында қай қысым басым болғанына байланысты. Сонымен қатар, зерттеу Жердегі өмір тарихындағы ірі эволюциялық өзгерістер топтық сұрыпталу жеке даралардың мүддесінен басым түскен кезде орын алғанын көрсетті.