Кетогендік диета — майдың мөлшері жоғары және көмірсулардың мөлшері өте төмен болатын тамақтану түрі, көбіне дәрі-дәрмекке төзімді эпилепсиямен ауыратын балаларды емдеуде қолданылады. Соңғы зерттеулер мұндай диета ми жасушаларында физикалық өзгерістер тудырып, олардың арасындағы сигналдардың күшін азайтып, ақпарат алмасу процесіне әсер ететінін көрсетті.

Кетогендік диетаның әсер ету механизмі

Кетогендік диета — майды көп, ақуызды орташа, көмірсуларды өте аз мөлшерде тұтынуды көздейді. Көмірсуларды тәулігіне 50 грамнан аз қабылдағанда, ағза кетоз күйіне өтеді, яғни негізгі энергия көзі ретінде көмірсулардың орнына майларды пайдалана бастайды. Бұл жағдайда бауыр май қышқылдарынан кетон денелерін түзіп, оларды ми мен басқа мүшелерге балама «отын» ретінде жеткізеді.

Эпилепсияда қолданылуы

Кетогендік диетаның қатаң түрі эпилепсияға қарсы стандартты емге көнбейтін балаларды емдеуде жүз жылға жуық уақыт бойы қолданылып келеді. Тиімділікке жету үшін күнделікті калорияның 90%-ға жуығы майдан түсуі керек. Диетаны қатаң ұстанған жағдайда кейбір науқастарда ұстамалар саны шамамен 50%-ға азаюы мүмкін. Қандағы кетон денелерінің деңгейі неғұрлым жоғары болса, эпилепсиялық ұстамалар соғұрлым сирек кездеседі. Дегенмен, жақында ғана диетаның миға әсер етуінің нақты механизмдері анықталды.

Жаңа ғылыми деректер

Зертханалық тышқандарға жүргізілген тәжірибелер кетогендік диетаның құрысуға қарсы әсері мидағы өзгерістермен байланысты екенін көрсетті. Нейрондардың энергия көзі өзгергенде, олардың арасындағы сигналдардың берілуі баяулайды, бұл эпилепсиялық ұстамаларға тән шамадан тыс нейрондық белсенділікті төмендетеді.

Майлы тағаммен қоректенген тышқандардың миын зерттеу барысында гиппокамп аймағындағы — құрысулар жиі пайда болатын жерде — жүздеген гендердің белсенділігінде өзгерістер анықталды. Бұл гендердің көпшілігі нейрондар арасындағы ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін синапстардың жұмысын реттейді.

Кетогендік диетадағы тышқандарда қоздырғыш сигналдарды тасымалдайтын нейромедиаторлардың түзілуі азайып, нейрон белсенділігін төмендететін заттардың мөлшері артқаны байқалды. Бұл гиппокамптағы нейрондық тізбектер арасындағы байланыстардың әлсіреуіне және құрысуларға себеп болатын гиперактивтіліктің азаюына әкелді.

Микроскопиялық зерттеулер мұндай тышқандардың нейрон синапстарында қоздырғыш химиялық сигналдары бар везикулалардың саны кәдімгі тағаммен қоректенген тышқандарға қарағанда аз болатынын көрсетті. Везикулалар — нейромедиаторларды синапстар арасында тасымалдайтын және жүйке импульстерінің берілуін қамтамасыз ететін мембраналық көпіршіктер.

Шектеулері мен болашағы

Кетогендік диетаның басты кемшілігі — оны қатаң сақтау қиындығы: режимнен аз ғана ауытқу барлық артықшылықтарды жоққа шығаруы мүмкін.

Кетогендік диета кезінде мида болатын молекулалық өзгерістерді түсіну эпилепсияны емдеудің жаңа жолдарын ашады. Егер бұл өзгерістерді дәрі-дәрмектер арқылы қайталауға мүмкіндік туса, пациенттің тамақтану тәртібін түбегейлі өзгертпей-ақ құрысуға қарсы әсерге қол жеткізуге болады.