Ежелгі адамдар өркениеттер пайда болғанға дейін 60 мың жыл бұрын геометрияны меңгерген.
Жаңа зерттеу нәтижелері бойынша, орта тас дәуірінің аңшы-терімшілері түйеқұс жұмыртқасының қабығынан жасалған ыдыстарға ою-өрнек салуда күрделі геометриялық қағидаларды қолданған. Бұл адамдардың 60 мың жыл бұрын, алғашқы өркениеттер пайда болмай тұрып-ақ, пішіндерді құрылымдауға және геометрияны пайдалануға қабілетті болғанын көрсетеді.
Cursus
Орта тас дәуірінің аңшы-терімшілері түйеқұс жұмыртқасының қабығынан жасалған ыдыстарға өрнек салғанда геометриялық қағидаларды қолданған. Ховисонс-Порт мәдениетінің артефакттарында табылған гравюралар параллель сызықтар, тік бұрыштар мен иерархиялық құрылымдарды пайдалану арқылы қатаң логикамен ерекшеленеді. Зерттеу нәтижелері Homo sapiens өкілдері Евклид геометриясының негізгі элементтерін алғашқы өркениеттер пайда болғанға дейін ондаған мың жыл бұрын білгенін дәлелдейді.
Бұған дейін Оңтүстік Африка мен Намибиядағы тұрақтардан ежелгі адамдар су тасуға пайдаланған түйеқұс жұмыртқасының сынықтары табылған. Жасы 65-60 мың жыл деп анықталған бұл олжалар дәстүрлі түрде символикалық мінез-құлықтың немесе алғашқы өнердің белгілері ретінде қарастырылып келген. Алайда жақында ғана өрнектер құрылымына математикалық талдау жүргізіліп, олардың саналы геометриялық жоспарлаудың нәтижесі ме, әлде қолдың кездейсоқ қозғалыстары ма екені анықталды.
Зерттеу барысында 109 гравюраланған қабық фрагментіне сандық талдау жасалды. Ғалымдар 1275 сызықты, 1635 сегментті және олардың қиылысуындағы 1405 нүктені цифрлады. Суреттердің қисықтығы, параллельдігі, түйісу нүктелері және көру бұрышы өзгергенде сақталатын басқа да қасиеттері зерттелді. Статистикалық модельдеу арқылы реттелген элементтер топтарының жиілігі олардың кездейсоқ таралуымен салыстырылды.
Математикалық талдау нәтижесінде сурет сегменттерінің 83,4%-ы қатаң параллель топтарға жататыны анықталды. Сызықтардың қиылысуынан пайда болған бұрыштардың шамамен 33,6%-ы тік бұрыш (90° ± 7°) болды. Ежелгі гравюра жасаушылардың әрекеттерінде төрт түрлі ойлау операциясы байқалды: қайталау (итерация), бұру (ротация), жылжыту (трансляция) және бір фигураны екіншісіне енгізу. «Тор» немесе «штрихталған жолақ» үлгісіндегі өрнектерде бір элементтер тобы екіншісіне шеңбер қызметін атқаратын иерархиялық құрылым байқалды. Бұл өрнек салу ережелері әртүрлі тұрақтарда 5000 жыл бойы тұрақты сақталған.
Зерттеу нәтижелері адамның формаларды құрылымдауға және геометриялық заңдылықтарды ескеруге қабілеті орта тас дәуірінде-ақ толық қалыптасқанын, ал кеңістікті қабылдау тәсілдері соңғы 60 мың жылда айтарлықтай өзгермегенін көрсетті. Бұл гравюралар кейінгі геометрия мен жазудың дамуына когнитивтік негіз қалады.
