Генетикалық зерттеулерге сәйкес, губкалар Жер бетінде кемінде 600 миллион жыл бұрын пайда болған. Алайда, табылған ең көне губка қазбалары шамамен 100 миллион жылға жас. Бұл айырмашылықтың себебі – алғашқы губкалардың жұмсақ денелі болып, қаңқасы болмағандықтан, олардың іздері қазба жыныстарында сақталмаған.

Губкалардың шығу тегі мен ерекшеліктері

Губкалар – теңіздер мен мұхиттарда тіршілік ететін көпжасушалы омыртқасыздар. Олар бекініп өмір сүреді, яғни тасты теңіз түбінде немесе басқа беттерде қозғалмай қалады. Губкалар – Жердегі ең көне жануарлардың бірі деп есептеледі, бірақ олардың нақты пайда болу уақыты ұзақ уақыт бойы ғылыми пікірталастарға себеп болды.

Генетикалық және палеонтологиялық деректер

Қазіргі губкалардың ДНҚ-сын және ежелгі жыныстардағы химиялық іздерді талдау олардың 650 миллион жыл бұрын, эдиакар кезеңінің басында өмір сүргенін көрсетеді. Бүгінгі губкалардың барлығында микроскопиялық шыны тәрізді құрылымдар – спикулдардан тұратын қаңқа бар, олар жақсы сақталып, шамамен 543 миллион жыл бұрынғы кеш эдиакар жыныстарында кездеседі. Бұдан да көне жыныстарда спикулдар табылмаған, бұл губкалардың пайда болу уақытын анықтауда белгісіздік тудырады.

Жаңа зерттеулер

Халықаралық зерттеушілер тобы қазіргі және ежелгі губкалардың геномындағы 133 ақуыз кодтайтын генді зерттеді. Нәтижесінде губкалардың шығу тегі 600–615 миллион жыл бұрынға тиесілі екені анықталды, бұл генетикалық және қазба деректер арасындағы алшақтықты азайтады.

Сонымен қатар, губкалардың қаңқасының эволюциясын компьютерлік модельдеу жүргізілді. Зерттеу алғашқы губкалардың жұмсақ денелі болып, минералданған қаңқасы болмағанын көрсетті, сондықтан 600 миллион жыл бұрынғы жыныстарда спикулдар кездеспейді – бұл кезеңде олар әлі қалыптаспаған еді.

Қаңқалардың тәуелсіз пайда болуы

Зерттеу нәтижесінде минералданған спикулдар губкалардың әртүрлі тармақтарында эволюция барысында бірнеше рет тәуелсіз пайда болғаны анықталды. Қазіргі түрлер арасындағы құрылымдық және генетикалық айырмашылықтар губка қаңқаларының бірнеше рет эволюцияланғанын дәлелдейді. Қазіргі губка қаңқалары сыртқы түрі ұқсас болғанымен, әртүрлі материалдардан – кальцит немесе кремнеземнен тұрады және әртүрлі гендердің қатысуымен түзіледі.

Губкалардың эволюциясына көзқарасты қайта қарау

Бұрын барлық қазіргі губкалардың қаңқасы болуы олардың эволюциясының ерте кезеңдерінде минералданған спикулдардың маңызды рөл атқарғанын білдіреді деп есептелген. Жаңа деректер бұл болжамға күмән келтіріп, губкаларда қаңқалардың пайда болу тарихы әлдеқайда күрделі және көпқырлы екенін көрсетеді.