Жылыну тропиктегі жәндіктердің жартысына қауіп төндіреді
Жаңа зерттеу нәтижелері бойынша, тропикалық жәндіктер климаттың өзгеруіне байланысты температураның көтерілуіне бейімделу қабілеті шектеулі екені анықталды. Бұл Амазония сияқты аймақтардағы түрлердің жартысына дейін қауіп төндіріп, экожүйелерге тұтастай әсер етуі мүмкін.
Natura
Зерттелген барлық жәндіктердің үлгілері ДНҚ-баркодтау жүргізу үшін дала жағдайында жиналды. Бұл әдіс жануар түрлерін олардың генетикалық ақпараты негізінде анықтауға мүмкіндік береді.
Зерттеулер әртүрлі жәндіктер топтарының, мысалы, көбелектер, шыбындар мен қоңыздардың жылу төзімділігі айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетті. Бұл айырмашылықтар жәндіктер организмдеріндегі ақуыздардың құрылымы мен термиялық тұрақтылығының ерекшеліктерімен байланысты. Бұл қасиеттер эволюциялық тұрғыдан салыстырмалы түрде консервативті болып табылады және тек шектеулі деңгейде өзгеруі мүмкін екені анықталды.
Nature журналында жарияланған нәтижелер тропикалық жәндіктердің климаттың өзгеруінен туындаған температураның жоғарылауына бейімделу қабілеті шектеулі екенін көрсетеді. Температураның көтерілуі жәндіктер популяциясының санына, әсіресе биологиялық әртүрлілігі жоғары аймақтарда, айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Жәндіктер экожүйелерде тозаңдандыру, органикалық заттарды ыдырату және басқа организмдердің санын реттеу сияқты маңызды қызметтер атқаратындықтан, олардың популяцияларындағы өзгерістер экожүйелерге елеулі салдар әкелуі мүмкін.
Аса назар Амазония аймағына аударылып отыр, мұнда температураның одан әрі көтерілуі көптеген жәндік түрлерінде қауіпті жылу стрессін тудыруы мүмкін деп күтілуде. Егер жаһандық жылыну шектеусіз жалғаса берсе, осы аймақтағы жәндіктердің жартысына жуығы жойылу қаупіне ұшырауы мүмкін деп болжануда.
Жәндіктер барлық белгілі жануар түрлерінің шамамен 70%-ын құрайды, олардың көпшілігі тропикалық аймақтарда мекендейді. Алайда, тропикалық жәндіктердің температураға төзімділігі туралы эксперименттік деректер әлі де жеткіліксіз, сондай-ақ олардың көптеген топтары бойынша зерттеулер саны шектеулі.
Осы олқылықтың орнын толтыру үшін халықаралық ғалымдар тобы Германия ғылыми қорының қолдауымен зерттеу жүргізді. Бұл зерттеуде 2000-нан астам жәндік түрінің температуралық шектері зерттелді. Дала деректері 2022 және 2023 жылдары Шығыс Африка мен Оңтүстік Америкадағы әртүрлі биіктіктерде, соның ішінде таулы ормандарда, тропикалық жаңбырлы ормандар мен ойпатты саванналарда жиналды.
Температуралық шектерді өлшеумен қатар, зерттеушілер көптеген түрлердің геномдарын талдап, ақуыздардың тұрақтылығын зерттеп, неге кейбір жәндіктер топтары ыстыққа басқаларға қарағанда төзімді екенін анықтады.
