Ежелгі халықтардың инелері: жай ғана тігу құралы емес
Жаңа зерттеу ежелгі халықтар инелер мен біздерді тек киім тігу үшін ғана емес, сонымен қатар рәсімдерде, медицинада, татуировка жасауда және өрімдеуде де қолданғанын көрсетеді. Тек жағдайлардың үштен бірі ғана суықтан қорғанумен байланысты болған.
Cursus
Ежелгі адамдардың ине мен бізді қолдануы дәстүрлі түрде киім тігумен байланыстырылады, алайда зерттеулер бұл құралдардың қолданылу аясы әлдеқайда кең болғанын көрсетеді — олар татуировка салудан бастап себет өруге дейін әртүрлі мақсатта пайдаланылған.
Археологиялық қазбаларда табылған сүйек инелер мен біздер әдетте киім тігуге арналған құралдар ретінде қарастырылады, бұл адамзаттың қоныстану теорияларына негіз болған. Жылы киім тігу дағдысы адамдарға суық климатта өмір сүруге және жаңа аймақтарды игеруге мүмкіндік берді деп есептеледі. Алайда дәстүрлі қоғамдар туралы этнографиялық деректер сүйек ұштарының тек тігу үшін ғана емес, басқа да мақсатта қолданылғанын көрсетеді.
АҚШ-тың Вайоминг университетінде жүргізілген зерттеу археологиялық ескерткіштерден табылған инелердің қолданылуын талдады. Зерттеуде Солтүстік Американың әртүрлі климаттық аймақтарында — Алясканың арктикалық шөлдерінен АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы шөлдерге дейін — тұратын 59 байырғы халық тобы туралы деректер қарастырылды. Авторлар жүздеген этнографиялық құжаттарды жүйелеп, инелер мен біздердің қолданылуының 1192 жағдайын тіркеген.
Нәтижесінде бұл құралдардың 92 түрлі қолдану тәсілі анықталды. Барлық жағдайлар екі негізгі санатқа бөлінді: терморегуляциялық (суықтан қорғануға байланысты) және баламалы. Киім, аяқ киім, көрпе және баспана жасауға қатысты қолдану тек 31% құрады, қалған 69% жағдай суықтан қорғанумен байланысты болмаған.
Баламалы қолданулар арасында салтанатты рәсімдер мен ритуалдар басым болды, мұнда құралдар қасиетті зат ретінде немесе ритуалдық атрибутика жасау үшін пайдаланылған. Инелерді татуировка салу үшін қолдану кең таралған. Медицинада инелер хирургиялық тігістер салу үшін пайдаланылған.
Көптеген халықтардың әйелдері біздерді себет пен төсеніш өруде, сондай-ақ баспана мен қайық жабындарын жасау үшін тері өңдеуде белсенді қолданған. Инелер айырбас құралы және балық аулау құралдарының элементі ретінде де қызмет еткен.
Зерттеушілер әрбір этнографиялық деректі сол топтың қоныстанған аймағындағы ең суық айдың орташа минималды температурасына сәйкестендірді. Климат неғұрлым суық болса, халықтың шаруашылығында ине мен біздің болуы ықтималдығы соғұрлым жоғары болған. Ең суық айдың орташа температурасы минус 35 градус болғанда бұл құралдардың болуы 52% құраған. Ал қысқы температурасы шамамен плюс 13 градусқа жететін жылы аймақтарда бұл ықтималдық 37%-ға дейін төмендеген.
Зерттеуде қолданылған дерекқордың бірқатар шектеулері бар екені атап өтіледі. Қазіргі климаттық деректерді пайдалану соңғы 100–150 жылдағы жергілікті температура өзгерістерін ескермейді. Сонымен қатар, этнографтар көбіне ерекше немесе экзотикалық тәжірибелерді тіркеп, күнделікті және кең таралған қолдануларды назардан тыс қалдыруы мүмкін.
