Жануарлардың жыныстық мінез-құлқының кейбір ерекшеліктері қоректік тізбектер мен экожүйелердің жұмыс істеуіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Солтүстік Америка балықтарына жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, аталықтардың агрессивті жыныстық мінез-құлқы зоопланктонның тірі қалуына ықпал етуі мүмкін.

Шығыс маса балықтары және олардың экожүйелерге әсері

Шығыс маса балықтары (Gambusia holbrooki) Солтүстік Америкадан шыққан және маса дернәсілдерімен күресу мақсатында әртүрлі су қоймаларына қолдан таралған. Алайда уақыт өте келе бұл инвазивті түр тұщы су экожүйелеріне айтарлықтай зиян келтіретіні анықталды, себебі олар тек масаларға ғана емес, басқа да омыртқасыздарға, қосмекенділердің дернәсілдеріне және зоопланктонға да аулайды.

Экожүйелердегі жыныстық мінез-құлықтың рөлі

Маса балықтарының экожүйеге әсері бұрыннан зерттеліп келеді, бірақ олардың жұптасу мінез-құлқы жиі назардан тыс қалып отыр. Бұл түрде айқын жыныстық диморфизм байқалады: аналықтары аталықтардан ірі және мінез-құлқында да айырмашылықтар бар.

Халықаралық зерттеушілер тобы шығыс маса балықтарының ішіндегі жұптасу мінез-құлқындағы айырмашылықтардың олардың олжаларының қауымдастықтарына қалай әсер ететінін зерттеді. Бұл үшін табиғи ортаға ұқсас ірі резервуарларда (мезокосмдарда) бақыланатын тәжірибелер жүргізілді. Әр резервуарға жақын маңдағы тоғаннан алынған тұнба мен планктон қосылып, табиғи орта қалпына келтірілді. Балықтар жынысына қарай сұрыпталып, әртүрлі аталық-аналық қатынастағы топтарға орналастырылды — аталықтар мүлде жоқтан бастап, толық басымдыққа дейін, сондай-ақ 25%, 50% және 75% аталық қатынасы бар нұсқалар болды. Сонымен қатар, балықсыз бақылау резервуары да қарастырылды.

Аталықтардың агрессивті мінез-құлқы және оның салдары

Маса балықтарының аталықтары аналықтарға қатысты агрессивті әрі мазасыз мінез көрсетеді: оларды үнемі қудалап, шағылысу мақсатында күш қолданады, әдеттегі «қызмет көрсету» мінезін көрсетпейді. Биологияда мұндай мінез-құлық жыныстық қысым деп аталады.

Агрессивті аталықтар басым су қоймаларында ірі зоопланктер саны айтарлықтай азайып, олардың орташа көлемі кішірейеді, сондай-ақ зоопланктон қысымының төмендеуінен балдырлар саны артады.

Ал агрессиясы төмен аталықтар бар су қоймаларында бұл әсерлер әлсізірек байқалды: зоопланктонның саны мен көлемі жоғары болды. Бұл аналықтардың үнемі қудалаудан қашуға көбірек энергия жұмсап, азық іздеуге аз уақыт бөлуімен байланысты, нәтижесінде балықтардың олжалары тірі қалуға көбірек мүмкіндік алады. Сонымен қатар, үнемі қудаланбайтын микроағзалар тереңге жасырынбай, көбейіп, қоректенуге көбірек көңіл бөле алады.

Қоректік тізбекке әсері

Нәтижесінде аналықтар зоопланктонды аз тұтынады, олардың мінез-құлқы бүкіл қоректік тізбекке жанама әсер етеді. Сонымен қатар, аталықтар да серіктестерін қудалаумен айналысып, омыртқасыздарды аз аулайды.