Тұщы су тапшылығы бар аймақтарда ауыл шаруашылығы өндірушілері кейде егістік алқаптарын суару үшін тазартылған ағын суларды пайдаланады. Бұл шара су ресурстарын үнемдеуге мүмкіндік береді, алайда ағын суларда психобелсенді дәрілер сияқты әртүрлі заттардың іздері болуы мүмкіндігіне байланысты реттеуші органдар мен тұтынушылар арасында алаңдаушылық туғызады.

Заттардың өсімдіктерде жиналуын зерттеу

Жақында Джонс Хопкинс университетінде жүргізілген зерттеу кейбір дақылдар, мысалы, қызанақ, сәбіз және салат, химиялық қосылыстарды негізінен жапырақтарында жинай алатынын көрсетті. Бұл тұтынушылар үшін маңызды болуы мүмкін, өйткені әдетте тағамға жемістер мен тамыржемістер пайдаланылады, ал жапырақтары сирек қолданылады. Бұл жұмыс Environmental Science and Technology журналында жарияланды және тазартылған қалалық ағын суларды ауыл шаруашылығы дақылдарын суару үшін қолданудың қауіпсіздігін кеңінен зерттеудің бір бөлігі болып табылады. Көп жағдайда мұндай сулар арнайы қондырғыларда алдын ала тазартылады.

Дәрілердің өсімдіктермен сіңірілу ерекшеліктері

Эксперимент барысында тазартылған ағын суларда жиі кездесетін төрт психобелсенді дәрі зерттелді: карбамазепин, ламотриджин, амитриптилин және флуоксетин. Бұл дәрілер депрессия, биполярлық бұзылыс және эпилепсияны емдеуде қолданылады. Олардың өсімдіктермен өзара әрекеттесуін зерттеу үшін қызанақ, сәбіз және салат бақыланатын жағдайда, құрамында осы дәрілердің бірі бар қоректік ерітіндіде 45 күн бойы өсірілді. Кейін заманауи химиялық талдау әдістері арқылы өсімдіктердің әртүрлі бөліктеріндегі дәрілер мен олардың ыдырау өнімдерінің таралуы мен жиналуы анықталды.

Заттардың жапырақтардағы концентрациясы

Нәтижелер дәрілер мен олардың метаболиттері негізінен жапырақтарда жиналатынын көрсетті. Қызанақ жапырақтарында қосылыстардың концентрациясы жемістерге қарағанда 200 есе жоғары, ал сәбіз жапырақтарында жеуге жарамды тамыржемістерге қарағанда шамамен жеті есе жоғары болды.

Жылжу және жиналу механизмдері

Судың өсімдік бойымен қозғалысы бұл заңдылықты түсіндіреді: су қоректік заттар мен басқа молекулаларды тамырдан сабақ арқылы жапырақтарға жеткізеді, ал жапырақтарда су устьицалар арқылы буланады. Қалған қосылыстар жапырақ тіндерінде шоғырланады. Өсімдіктерде мұндай заттарды шығаратын дамыған механизмдер жоқ, сондықтан олар жасуша ішінде, соның ішінде жасуша қабырғалары мен вакуольдерде жиналуы мүмкін.

Дәрілер арасындағы айырмашылықтар

Зерттеу әртүрлі дәрілердің өсімдіктермен әртүрлі сіңірілетінін де анықтады. Мысалы, ламотриджин мен оның ыдырау өнімдері барлық өсімдік бөліктерінде салыстырмалы түрде төмен концентрацияда анықталса, карбамазепин сәбіздің жеуге жарамды тамыржемістерінде, қызанақ жемістерінде және салат жапырақтарында жоғары концентрацияда жиналды.

Реттеу үшін маңызы

Бұл зерттеу нәтижелері өсімдіктерге суару суымен түсетін химиялық қосылыстардың қалай таралатынын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Өсімдіктердің жеуге жарамды бөліктерінде жиналуға бейім дәрілерді анықтау денсаулыққа төнетін ықтимал қауіптерді бағалауда және болашақ нормативтік талаптарды әзірлеуде пайдалы болуы мүмкін. Сондай-ақ, зерттеу өсімдіктердегі бастапқы дәрілермен қатар олардың ыдырау өнімдерін де зерттеудің маңыздылығын көрсетеді.