Жебе мен садақ Американың аңшылық дәстүрін қалай тез өзгертті
Жаңа зерттеу нәтижелері бойынша, садақ пен жебе Солтүстік Американың батыс бөлігінде шамамен 1400 жыл бұрын әртүрлі аймақтарда бір мезгілде таралған. Бұл дерек технологияның біртіндеп таралуы туралы теорияны жоққа шығарып, оның мәдени байланыстар арқылы топтар арасында тез енгізілгенін көрсетеді.
Ingenium
Жебе мен садақтың негізгі қару ретінде таралу уақыты аймақтарға қарай айтарлықтай ерекшеленеді, бұл өнертабыстың ежелгі шығу тегіне қарамастан. Зерттеулер көрсеткендей, Солтүстік Американың батыс жағалауында садақ шамамен 1400 жыл бұрын басым қару түріне айналған.
Копьеметалғыштарды (атлатль) қолданудан садақ пен жебеге көшу адамзат тарихындағы маңызды технологиялық өзгерістердің бірі болып саналады. Садақ Африкада 70–100 мың жыл бұрын ойлап табылғанымен, оның әлемнің әртүрлі бөліктеріне таралуы біркелкі болмаған. Деректерге сүйенсек, шамамен 15–16 мың жыл бұрын үндістердің ата-бабалары Солтүстік Америкаға қоныстана бастағанда, олар копьеметалғыштарды пайдаланған, бірақ, мүмкін, садақпен де таныс болған.
Солтүстік Американың орталық бөлігінде садақ шамамен 4400 жыл бұрын қолданыла бастаған, бірақ ол атлатльді толық ығыстырмаған — екі қару түрі мыңдаған жылдар бойы қатар қолданылған. Құрлықтың басқа аймақтарында садақ пен жебе ұзақ уақыт негізгі қару бола қоймаған.
Бұл үдерісті зерттеу органикалық материалдардың — садақ, жебе және копьеметалғыштардың ағаш бөліктерінің — нашар сақталуымен күрделене түседі. Сондықтан зерттеушілер көбіне тас ұштарының пішіні мен салмағы сияқты жанама белгілерге сүйенеді, бұл белгілі бір дәрежеде белгісіздік тудырады. Бұрын садақтың құрлыққа ерте енуі және оның солтүстіктен оңтүстікке біртіндеп таралуы туралы түрлі гипотезалар болған.
Талдау үшін Солтүстік Американың батыс бөлігінен алынған 136 ағаш қару үлгісіне жасалған 140 радиокөміртекті даталау нәтижелері жиналып, зерттелді. Үлгілер екі санатқа бөлінді: жебелер (садақ) және атлатль. Географиялық тұрғыда олжалар 55-ші параллель бойынша екі ірі аймаққа бөлінді: солтүстік (Аляска мен Юкон аумақтары, мұнда үлгілер еріп жатқан мұздықтардан алынған) және оңтүстік (Солтүстік Мексикадан Калифорния мен АҚШ-тың оңтүстік-батысына дейін, мұнда заттар құрғақ үңгірлерден табылған).
Талдау нәтижесінде садақ пен жебе технологиясы Солтүстік Американың батыс бөлігіндегі екі зерттелген аймақта да шамамен бір уақытта — 1400 жыл бұрын пайда болғаны анықталды. Бұл деректер технологияның солтүстіктен оңтүстікке ғасырлар бойы таралуы туралы модельді растамайды. Нәтижелер қарудың кең аумақта тез таралғанын, бұл, мүмкін, жергілікті халық топтары арасындағы мәдени байланыстардың арқасында болғанын көрсетеді.
Оңтүстік аймақта садақтың пайда болуы атлатльдің тез және дерлік толық жойылуына әкелді. Солтүстік аймақта екі технология мың жылдан астам қатар өмір сүрді.
Мұндай айырмашылық технологиялық әртараптандыру стратегиясымен түсіндіріледі: қатал маусымдық және ресурстардың болжап болмайтын жағдайында аңшылар сенімді құралдардан бас тартпай, қару-жарақ арсеналын кеңейтуді жөн көрген. Атлатль кейбір аң түрлеріне немесе маусымдарға аңшылықта артықшылық беріп, садақты толықтырған.
