Австралия билігі бұрын ұшатын түлкілердің тұтас колонияларын зиянкес деп санап, жойып келген. Алайда соңғы зерттеулер бұл жануарлар, бұрын коронавирустардың таралуымен байланыстырылғанымен, жыл сайын ондаған миллион жаңа ағаштың өсуіне ықпал етіп, Австралия экономикасына жүздеген миллион доллар пайда әкелетінін көрсетті.

Ұшатын түлкілердің биологиялық ерекшеліктері

Сұрбасты ұшатын түлкілер (Pteropus poliocephalus) Австралияға ғана тән және қолқанаттылардың ең ірі өкілдерінің бірі саналады. Ересек дарасының салмағы бір килограммға дейін жетеді, ал қанаттарының құлашы — бір метрге дейін барады. Бұл жануарлар Австралияның шығыс жағалауымен қоныс аудару кезінде тұқымдарды таратып, оларды нәжіспен бірге шашады.

Тарихи көзқарас және қауіптер

Ұшатын түлкілер ұзақ уақыт бойы қауіпті вирустардың, соның ішінде коронавирус пен Эбола вирусының табиғи резервуары ретінде қарастырылды. Бұл жануарларға жиі дұшпандықпен қарады: оларды улады, атып, тіпті отшашқыш пен напалм арқылы жойды, олардың экологиялық рөлін түсінбей.

Экожүйе мен экономикаға қосқан үлесін зерттеу

Халықаралық зерттеушілер тобы ұшатын түлкілердің Австралия экожүйесі мен экономикасына, әсіресе орман өнеркәсібіне қосқан үлесін талдады. 2020-2022 жылдар аралығында жиналған 1200-ден астам мекендеу орны туралы деректер пайдаланылды.

Осы деректер негізінде ұшатын түлкілердің тұқым таратудағы рөлі бағаланып, олардың арқасында жыл сайын 91 миллионнан астам жаңа ағаш өсетіні анықталды, олардың басым бөлігі — эвкалипттер. Эвкалипттер Австралия орман өнеркәсібінде маңызды орын алады: олардан құрылыс материалдары, жиһаз, қағаз, целлюлоза өндіріледі, сондай-ақ отын мен эфир майларының шикізаты ретінде пайдаланылады.

Экологиялық үлес ағаш ресурстарының салалық құны негізінде экономикалық эквивалентке аударылды. Жылдық пайда 195-тен 673 миллион долларға дейін бағаланады.

Басқа елдермен салыстыру

Бұл зерттеу әлемде үшінші және Австралияда ұшатын тышқандардың экожүйеге экономикалық пайдасын сандық тұрғыда бағалаған алғашқы жұмыс болды. Басқа елдерде, мысалы, Техаста ұшатын тышқандар мақта мен жүгері егістерін зиянкестерден қорғайды, ал Мексикада олар текила өндірісіне қажетті көк агава өсімдігін тозаңдандыруға қатысады.

Экологиялық қызметтері мен маңызы

Ұшатын түлкілер екі маңызды экологиялық қызмет атқарады: тұқым таратады және гүлдерден нектармен қоректену кезінде тозаңды тасымалдайды. Жоғары қозғалғыштығының арқасында олар үлкен қашықтықтарды еңсеріп, ірі тұқымдарды тасымалдай алады, осылайша оқшауланған экожүйелерді байланыстырады. Бұл, әсіресе, өрттен немесе адам әрекетінен зардап шеккен ормандарды қалпына келтіру үшін өте маңызды.

Зерттеушілер «ұшатын түлкілердің толқындық әсері» деген ұғымды енгізді, ол бұл жануарлардың бірнеше күнде жүздеген шақырымды бағындырып, оқшауланған ағаш популяциялары арасында ген алмасуды қамтамасыз етіп, жергілікті тұқым көздері жоғалған жерлерді қайта қоныстандыруын сипаттайды.

Осалдық және қорғау қажеттілігі

Маңызды үлесіне қарамастан, Pteropus poliocephalus түрі әлі де осал күйде. Оларға тіршілік ортасының жойылуы, өрттер мен бір күнде ондаған мың дараны қырып жіберетін аптап ыстық қауіп төндіреді. Мамандар ұшатын түлкілерді қорғауға араларды қорғау сияқты ерекше назар аудару қажет деп санайды, өйткені олар да елеулі қауіптерге тап болып отыр.

Зерттеу нәтижелері Scientific Reports журналында жарияланды.