Тіпті балапандар да мейірімді қарым-қатынастан жағымды эмоциялар сезіне алатынын Бристоль университетінің мамандары жүргізген зерттеулер көрсетті. Олардың жұмысы құстарға сабырлы әрі ізгі көзқарас таныту тек этикалық қана емес, сонымен қатар практикалық тұрғыдан да пайдалы екенін дәлелдеді.

Ауыл шаруашылығы жануарларының эмоциялық жағдайы

Дәстүрлі түрде мысықтар мен иттер сияқты үй жануарлары адамға бауыр басып, қарым-қатынастан ләззат ала алады деп есептеледі. Ал ауыл шаруашылығы жануарларының мінез-құлқы ұзақ уақыт бойы тек инстинкт пен рефлекстерге негізделген деп саналды. Алайда фермадағы миллиардтаған құстың әл-ауқаты олардың эмоциялық жағдайымен тікелей байланысты. Мал шаруашылығында құстарға дөрекі қарау олардың денсаулығына зиян келтіріп, жұмыртқа өнімділігін төмендетіп, өсуін баяулататыны белгілі. Ең маңызды сұрақ — балапандар адамның әртүрлі қарым-қатынас түрлерін, яғни дөрекілік пен қамқорлықты қалай қабылдайды? Бұл сұраққа жауап тек гуманизм тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар құстар адамның сеніміне ие болатын тиімді өсіру әдістерін әзірлеу үшін де маңызды.

Эксперименттік әдіс

Зерттеу барысында орын таңдаудың шартты әдісі қолданылды. Бұл әдістің мәні — егер жануар белгілі бір жерде өзін жайлы сезінсе, жағымды әсер көзі жоғалғаннан кейін де сол жерге қайта оралуға тырысады.

Экспериментке 20 балапан қатысты. Олар үшін екі камерасы бар жәшік дайындалды — біреуі қызғылт сары, екіншісі көк түсті. Алдымен балапандардың ешқандай әсерсіз қай түсті ұнататынын анықтады, нәтижесінде олардың көбі қызғылт сары түсті таңдады.

Содан кейін 12 күн бойы әр балапанды кезекпен екі камераға орналастырды. Бір камерада құспен мейірімді қарым-қатынас жасалды: зерттеуші есікті ашып, арқасынан сипап, жаймен сөйлесті. Екінші камерада адам тек үнсіз, қозғалыссыз отырды және көзге тік қарамады. Түстің әсерін болдырмау үшін балапандардың жартысы үшін «жағымды» камера қызғылт сары, ал қалғаны үшін көк түсті болды. Осылайша, соңғы таңдау балапандардың туа біткен түске бейімділігіне емес, сол орынмен байланысты жағымды әсерлерге негізделді.

Бақылау нәтижелері

Әр сессия сайын балапандар сипауға үйрене бастады. Бастапқыда құстардың үштен бірі сақтық танытса, эксперимент соңында 95%-ы еркін сипауға мүмкіндік берді. Көптеген балапандар зерттеушінің қолында ұйықтап қалатын болған, бұл олардың өзін қауіпсіз әрі жайлы сезінетінін көрсетеді. Сонымен қатар, «жағымды» камерада балапандар мазасыз дыбыстарды әлдеқайда аз шығарған, ал адам пассивті болған камерада мұндай дыбыстар көп естілген.

Сеанстар сериясы аяқталған соң, балапандарды қайтадан екі камералы жәшікке орналастырды, бірақ бұл жолы адамсыз. Құстар тек есте сақтау мен эмоцияға сүйене отырып, еркін қозғала алды. Бақылау нәтижесінде балапандар бұрын мейірімді қарым-қатынас жасалған камерада көбірек уақыт өткізгені анықталды, бірақ «бейтарап» камерадан да қашқан жоқ.

Зерттеу қорытындылары

Алынған деректер балапандарға мейірімді қарым-қатынас тек қорқынышты азайтып қана қоймай, шынайы жағымды эмоциялар тудыратынын көрсетті. Оларда оң аффективті күй қалыптасады: егер балапан ерте жастан адамды жағымды әсер көзі ретінде қабылдаса, оны қауіп ретінде емес, онда созылмалы стресс деңгейі төмендейді. Бұл иммунитеттің нығаюына, өсу қарқынының жақсаруына және құстардың өнімділігінің артуына ықпал етеді.