Сегізаяқ жыртқыштың қаупіне тап болғанда, аман қалу үшін сегіз аяқ-қолының кез келгенін құрбан ете алады. Дегенмен, олардың бірі — үшінші оң қол — аталықтар үшін ерекше маңызға ие. Бұл қолды жоғалту ол қайта қалпына келгенге дейін табысты шағылысу мүмкіндігін айтарлықтай төмендетеді. Жапон биологтары аталық сегізаяқтардың осы маңызды қолын қалай қорғайтынын зерттеді.

Сегізаяқтардың анатомиялық ерекшеліктері

Сегізаяқтардың сегіз аяқ-қолы бар, олардың әрқайсысы сезімтал және химиялық сигналдарды қабылдай алатын сорғыштармен жабылған. Аталықтарда әдетте үшінші оң қол (R3 деп аталады) ерекше құрылымға ие және гектокотиль деп аталады. Бұл қол шағылысу кезінде арнайы капсуладағы шәуетті — сперматофорларды — аналыққа жеткізуге арналған. Гектокотильдің ұшында сорғыштар аз, бірақ сперматофорларды тасымалдауға көмектесетін арнайы ойық пен өсінділер бар.

Гектокотильді қорғау мінез-құлқы

Зерттеулер көрсеткендей, сегізаяқтар денесінің функционалды маңызды бөліктерін ажыратып, оларды қорғау үшін мінез-құлқын өзгерте алады. Әртүрлі қолдарға тигенде, аталықтар гектокотильді ерекше белсенді қорғайды, оны денесіне жақын ұстап, жанасудан қашады.

Жапон ергежейлі сегізаяқтарымен тәжірибелер

Зерттеуге табиғи ортадан жиналған 32 аталық және 41 аналық жапон ергежейлі сегізаяғы (Octopus parvus) қатысты. Қолдардың жағдайын талдау барысында үшінші оң қол 13 аналықта және тек бір аталықта болмағаны анықталды, бұл аталықтардың осы қолды сақтауға аса мұқият қарайтынын көрсетеді.

Бірінші тәжірибе

Аквариумға қорғасыннан жасалған балық аулау жүгін салып, сегізаяқтардың бейтаныс затты қай қолымен зерттейтінін бақылады. Аналықтар көбіне үшінші оң қолын пайдаланса, аталықтар гектокотильмен жүкті ұстамауға тырысты.

Екінші тәжірибе

Қорапқа тесік жасап, ішіне мұздатылған асшаян салды. Сегізаяқтар олжаны алу үшін қолын тесіктен өткізуі керек болды. Бұл жағдайда аталықтар мен аналықтар R3 қолын бірдей жиілікпен қолданды, бірақ аталықтар гектокотильді пайдаланбас бұрын басқа қолдарымен тесікті ұзақ зерттеді, яғни аса сақтық танытты. Аналықтар мұндай сақтық көрсетпеді.

Нәтижелердің маңызы

Алынған сандық деректер аталық сегізаяқтардың репродуктивті органы — гектокотильді ерекше қорғайтынын дәлелдейді. Бұған дейін мұндай мінез-құлық тек болжам ретінде айтылған, бірақ бақыланатын тәжірибелерде алғаш рет расталды.

Қолдың қалпына келуі

Гектокотильді жоғалту шағылысуды толық қалпына келгенге дейін мүмкін емес етеді, ал бұл түріне қарай бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Сондықтан аталықтар басқа қолдарын жиі пайдаланып, маңызды органын тәуекелге сирек тігеді.

Зерттеу нәтижелерінің жариялануы

Зерттеу нәтижелері Ethology журналында жарияланды.