АҚШ-тың көптеген штаттарында жылыну үрдісі байқалады, алайда бұл процесс ел аумағында біркелкі жүріп жатқан жоқ. Көптеген өңірлерде орташа температураның тұрақты өсуінен гөрі, экстремалды мәндердің өзгеруі тіркеліп, бұл климаттық өзгерістердің күрделі әрі әркелкі көрінісін қалыптастырады.

Өңірлік климаттық өзгерістердің ерекшеліктері

PLOS Climate журналында жарияланған зерттеу АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында климаттық өзгерістер әртүрлі әсер ететінін көрсетті. 48 іргелес штаттың деректері негізінде жүргізілген талдау жылыну сипатының айтарлықтай айырмашылықтарын анықтап, әр өңірде бейімделу шараларын жеке қарастыру қажеттігін көрсетті.

Климаттың өзгеруі жаһандық мәселе болғанымен, оның салдары біркелкі таралмайды. Жергілікті жағдайлар жылынудың қалай сезілетінін анықтайды, сондықтан бейімделу шаралары мен климаттық саясат нақты аймақтардың ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Қоғамдық денсаулық сақтау немесе экономикалық теңсіздік сияқты тақырыптардан айырмашылығы, өңірлік климаттық айырмашылықтар әлі де жеткілікті зерттелмеген. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін температура өзгерістерін талдаудың жаңа әдістемесі әзірленіп, әртүрлі жерлердегі жылыну үрдістерін дәлірек салыстыруға мүмкіндік берді.

Зерттеу әдістемесі мен нәтижелері

Зерттеу аясында 1950 жылдан 2021 жылға дейінгі орташа температуралар және әр штат бойынша 26 000-нан астам күнделікті температуралық көрсеткіштер талданды. Бұл тәсіл орташа мәндермен қатар, жергілікті температуралардың толық ауқымын ескеруге мүмкіндік берді.

Нәтижелерге сәйкес, тек 27 штатта (55%) орташа температураның өсуі тіркелген. Алайда 41 штатта (84%) температуралық диапазонның кем дегенде бір бөлігінде жылыну байқалған. Кейбір өңірлерде бұл жоғары шекті температуралардың өсуімен, ал басқаларында – ең төменгі мәндердің жұмсаруы арқылы көрінеді. Мысалы, батыс штаттарда жылдық температуралық экстремумдар жиілесе, солтүстік штаттардың көбінде ең төменгі температуралар жылынып келеді.

Қоғам мен экономикаға әсері

Температуралық экстремумдардың өзгеруі ауыл шаруашылығына айтарлықтай әсер етіп, денсаулық сақтау жүйесіне қосымша жүктеме түсіруі және қоғамда климаттық тәуекелдерді қабылдауға ықпал етуі мүмкін. Бұл факторлардың барлығы жергілікті климаттық саясат пен жауап шараларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Әзірленген әдістеме басқа да климаттық өзгерістерді, соның ішінде жауын-шашынның өзгеруі мен теңіз деңгейінің көтерілуін зерттеуге қолданылуы мүмкін.

Температуралардың таралуын талдау АҚШ-тың көпшілік штаттарында температуралық диапазонның белгілі бір бөліктерінде жылыну жүріп жатқанын көрсетеді, тіпті орташа жылыну статистикалық тұрғыдан маңызды болмаса да. Бұл ел аумағында климаттық өзгерістердің айқын өңірлік теңсіздігін көрсетеді.