Орталық Африка тұрғындарының сарқырамалардан жоғары көтеріле алатын балықтар туралы ауызша әңгімелері алғаш рет ғылыми түрде расталып, бейнежазбаға түсірілді. Зерттеушілер Parakneria thysi ұсақ балықтарының мыңдаған тобы Лувиломбо сарқырамасының 15 метрлік биіктігін бір аттас өзенде қалай бағындырғанын тіркеді.

Түрдің сипаттамасы мен құрылым ерекшеліктері

Parakneria thysi — Конго өзенінің жоғарғы ағысында, өзендер мен бұлақтарда тіршілік ететін шағын балықтар. Олардың ұзындығы 37–48 миллиметр, ал ең ірі даралары шамамен 96 миллиметрге дейін жетеді. Бұл балықтардың денесі ұзынша әрі негізінен түбінде өмір сүреді.

Ересек аталық Parakneria thysi-дің желбезек қақпақтарында ерекше орган бар, ол кішкентай қабыршаққа немесе адам құлағына ұқсайды. Бұл орган сорғыштармен жабдықталған және аталықтың уылдырық шашу кезінде аналықтың жанында қалуына көмектеседі, бұл әсіресе ағысы қатты суларда маңызды.

Тік көтерілу қабілетінің дәлелі

Жергілікті тұрғындар ондаған жылдар бойы бұл балықтардың сарқырамаларға өрмелей алатынын айтып келген, бірақ жақында ғана мұндай құбылыс ғылыми түрде расталды. Үш жылдық бақылау барысында халықаралық зерттеушілер тобы Parakneria thysi-дің сарқыраманың дымқыл тастарына жаппай тік көтерілуін алғаш рет тіркеді.

Қозғалу механизмі

Бұл өрмелеу қабілеті кеуде және аналь қанаттарының құрсақ жағында орналасқан ұсақ ілмек тәрізді өсінділердің болуымен қамтамасыз етіледі. Балықтар осы өсінділерімен тастарға жабысып, денесінің артқы бөлігін бүйірге қозғалта отырып, тік бағытта қозғалады — бұл қозғалыс жүзуге ұқсас. Parakneria thysi-де екі жұп қанаттың бұлшық еттері жақсы дамыған, бұл оларға өз салмағын ұстап тұруға мүмкіндік береді.

Шектеулер мен көшу ерекшеліктері

Тік көтеріле алатындар — ұзындығы 48 миллиметрден аспайтын даралар; ірі балықтар, шамасы, мұндай қозғалысқа тым ауыр және жас ұлғайған сайын бұл қабілетін жоғалтады. Сарқырамаға көтерілу айтарлықтай энергияны қажет етеді: шыңға жету 10 сағатқа дейін созылып, жолда бірнеше рет демалуға тура келеді. Орта есеппен көтерілуге 15 минут кетеді, қалған уақытын балықтар көлденең тастарда күш жинауға жұмсайды.

Барлық балықтар сарқыраманы сәтті бағындыра алмайды — кейбіреулері су ағынымен төменге құлап кетеді, әсіресе ілініп тұрған тастардан өту қажет болғанда.

Маусымдылық және көшу себептері

Parakneria thysi-дің сарқырамадан жоғары көтерілуі тұрақты емес, тек су тасқыны кезінде, әдетте Конго бассейнінде жаңбырлы маусымның соңында — сәуір мен мамыр айларында байқалады. Мұндай көшу себептері әлі толық анықталмаған. Зерттеушілердің болжамынша, қатты жаңбыр кезінде балықтар әдеттегі мекенінен ағыспен төменге түсіп кетіп, қайта оралуға немесе сарқырамадан жоғары, азыққа бәсеке аз және жыртқыштар сирек кездесетін аймақтарға жетуге тырысады.