Кашалоттар сөйлеуге ұқсас күрделі дыбыс жүйесін пайдаланады.
Жаңа зерттеу кашалоттардың күрделі дыбыс жүйесін қолданатынын көрсетті, онда адам тіліндегіге ұқсас фонологиялық заңдылықтар анықталған. Бұл олардың коммуникациясының жоғары деңгейде дамығанын және адамдағы лингвистикалық құрылымдарға ұқсастығын көрсетеді.
Cursus
АҚШ пен Гонконг мамандары жүргізген зерттеулер кашалоттардың акустикалық сигналдарында адам тілдеріне тән фонологиялық заңдылықтар бар екенін анықтады. Бұл теңіз сүтқоректілері дауысты дыбыстарға ұқсас элементтерді пайдаланып, олардың ұзақтығын реттеп, дыбыстың көршілес сигналдарға байланысты өзгеруін коммуникация барысында қадағалайды. Бұл жаңалық кашалоттардың жануарлар әлеміндегі қарым-қатынас жүйесінің күрделілігін көрсетеді.
Кашалоттардың коммуникация ерекшеліктері
Кашалоттар (Physeter macrocephalus) су астында қысқа сериялы «код» деп аталатын шертулер арқылы байланысады. Бұрын биологтар бұл сигналдарды ырғақ пен темпіне қарай жіктеген: мысалы, «1+1+3» коды екі баяу және үш жылдам шертуді білдіреді. Жаңа зерттеулер шертулердің өзінде де адам тіліндегі дауысты дыбыстарға ұқсас акустикалық реңктер (форманттар) бар екенін көрсетті. Бір жиілік шыңы бар сигналдар шартты түрде «а-код», екі шыңы барлары «и-код» деп аталды. Бұл дыбыстар кездейсоқ физиологиялық құбылыс па, әлде кашалоттар оларды белгілі бір ережелерге сай саналы түрде біріктіреді ме деген сұрақ туындады.
Зерттеу әдістері
Анализ үшін CETI (Cetacean Translation Initiative) жобасының деректер базасы қолданылды. Бұл база 2014-2018 жылдары арнайы сорғыш микрофондармен (DTAGs) Кариб теңізі кашалоттарынан жиналған жазбаларды қамтиды. Бұл әдіс жеке жануарлардың дыбыстарын мұхиттың фоны мен басқа топ мүшелерінің сигналдарынан оқшаулауға мүмкіндік берді. Лингвистер қолмен және жасанды интеллект алгоритмдері арқылы 15 түрлі кашалоттан жазылған 1144 кодты іріктеп алды.
Адам фонетикасымен ұқсастықтар
Талдау нәтижесінде кашалоттардың акустикалық жүйесі адам фонетикасына ұқсас екені анықталды. Бес негізгі сәйкестік табылды:
- Дыбыс ұзақтығын бақылау: Кашалоттар дыбыстың ұзақтығын саналы түрде реттейді. Мысалы, олардың кодтарындағы «и» дыбысы қысқа да, ұзақ та болуы мүмкін, бұл дауысты ұзақтығы маңызды тілдердегі (ағылшын, фин) сөз мағынасын ажыратуға ұқсайды.
- Код ұзақтығындағы айырмашылық: «А-кодтардың» негізгі ұзақтығы жүйелі түрде «и-кодтарға» қарағанда ұзақ, бұл дауысты «а» дыбысын айтуға көбірек уақыт қажет болатын әмбебап фонетикалық заңдылықтарға сәйкес келеді.
- Коартикуляция заңы: Дыбыстардың бірігуі байқалды — кодтағы алғашқы шертудің тоны алдыңғы сигналға байланысты өзгереді. Бұл адам тіліндегі көршілес дыбыстардың артикуляциясына ұқсас құбылыс.
- Ырғақ пен реңкті тәуелсіз біріктіру: Кашалоттар ырғақ пен акустикалық реңкті тәуелсіз түрде біріктіре алады, бұл сөз мағынасын интонация арқылы өзгертетін тоналды тілдерге ұқсайды.
- Дауысты мен ырғақтың байланысы: Белгілі бір «дауысты» дыбыстар нақты ырғақтармен жиі қолданылады, бұл да адам тілдерінде кездесетін құбылыс.
Жеке ерекшеліктер
Әр кашалоттың өзіндік сөйлеу ерекшеліктері, мысалы, негізгі темпі бар. Мысалы, бір аналық кашалот сигналдарды екіншісіне қарағанда орта есеппен 15% баяу шығарады.
Зерттеудің маңызы
Зерттеу нәтижелері күрделі фонология — дыбыстарды біріктіру мен модуляциялау — тек адамға ғана тән емес екенін көрсетті. Адам мен тісті киттердің эволюциялық жолдары ондаған миллион жыл бұрын ажырағанына қарамастан, кашалоттарда адам лингвистикасының заңдылықтарына математикалық және құрылымдық жағынан ұқсас байланыс жүйесі өздігінен қалыптасқан.