Канадалық экологтар қалалық тазарту құрылыстарынан төменгі ағыста мекендейтін ұсақ өзен балықтарының тіндерінен антидепрессанттар мен опиоидтардың іздерін анықтады. Зерттеу нәтижесінде аталық балықтарда нейроактивті заттар аналықтарға қарағанда әлдеқайда көп жиналатыны белгілі болды. Бұл құбылыс уылдырық шашу кезінде аналықтардың майда еритін токсиндерді уылдырықпен бірге сыртқа шығаруымен байланысты.

Ластану көздері мен талдау қиындықтары

Медициналық препараттар мен есірткі қалдықтары күн сайын кәрізге түседі. Қалалық тазарту құрылыстары бұл қосылыстарды толықтай жоя алмайды, сондықтан олар өзендерге түседі. Бұрын биологтар судың құрамында нейроактивті заттардың бар екенін білетін, бірақ техникалық шектеулер жабайы балық тіндеріндегі олардың жиналуын дәл анықтауға мүмкіндік бермеді. Балықтардың шағын көлемі мен күрделі липидтердің жоғары мөлшері масс-спектрометрия нәтижелерін бұрмалады, сондықтан талдау үшін ондаған дараларды біріктіруге тура келді, бұл жыныстық және жеке айырмашылықтар туралы деректердің жоғалуына әкелді.

Зерттеудің жаңа әдісі

Бұл мәселені шешу үшін жаңа экстракция протоколы әзірленді. Модельдік нысан ретінде ұзындығы он сантиметрден аспайтын үш түрлі донды дартер (этеостома) түрі таңдалды. Бұл балықтар отырықшы өмір салтын ұстанады, миграция жасамайды және лайда қоректенеді, сондықтан жергілікті ластанудың жақсы индикаторы болып табылады.

Экологтар әр түрден жоғары және төмен ағыста, Гранд-Ривер өзеніндегі ағынды су құбырынан 15 аталық және 15 аналық балық ұстады. Әр балық сұйық азотта мұздатылып, ұнтаққа ұсақталды және −30°C температурада ультрадыбыстық ваннаға салынды. Мұндай салқындату кезінде майлар қатайып, сүзгіден өткізілді, содан кейін тазартылған экстракт сұйықтық хроматография әдісімен талданды. Бұл тәсіл тіндердегі молекулаларды өте төмен концентрацияда — 0,02 нанограмм/грамм деңгейінде анықтауға мүмкіндік берді.

Талдау нәтижелері

Суда бақыланған 26 нейроактивті заттың 19-ы анықталды. Алайда балық тіндерінде тұрақты түрде тек төрт қосылыс жиналды: антидепрессант венлафаксин (және оның метаболиті), сондай-ақ опиоидтар фентанил мен метадон. Тазарту құрылыстарынан төменгі ағыста ұсталған балықтарда бұл препараттардың мөлшері таза учаскелердегі балықтарға қарағанда бірнеше есе жоғары болды.

Заттардың жиналуындағы гендерлік айырмашылықтар

Тіндерді салыстыру айқын гендерлік дисбалансты көрсетті: тазарту құрылыстарынан төменгі ағыстағы аталықтарда фентанил мен венлафаксин аналықтарға қарағанда әлдеқайда көп жиналды. Бұл балық аулау көктемде, уылдырық шашудан кейін бірден жүргізілгенімен байланысты. Антидепрессанттар мен опиоидтар липофильді заттар болғандықтан, аналықтар уылдырық қалыптастыру кезінде токсиндерді майға бай уылдырыққа шығарады. Соның нәтижесінде аналықтардың денесіндегі токсиндер азаяды, бірақ болашақ шабақтар дамудың ерте кезеңінде химиялық заттардың әсеріне ұшырайды.

Зерттеудің маңызы

Зерттеу нәтижелері нейроактивті заттардың қалалық ағынды сулардан су экожүйесіне еркін өтіп, омыртқалылар тіндерінде жиналатынын дәлелдейді. Дайындалған микроталдау әдісі экологтарға фармакологиялық ластанудың жабайы популяциялардың биохимиясына жеке деңгейде әсерін бағалауға мүмкіндік береді.