Аляска шығанағының түбінен ерекше «алтын шар» табылғаннан кейін екі жарым жыл өткен соң, мамандар оның шығу тегін анықтады. Зерттеулер бұл нысанның алып терең су актиниясының тасталған қабығы немесе түбі екенін көрсетті.

Нысанды табу

2023 жылдың жазында АҚШ-тың Ұлттық мұхит және атмосфералық зерттеулер басқармасының (NOAA) экспедициясы кезінде Deep Discoverer қашықтан басқарылатын суасты аппараты Аляска шығанағында шамамен 3250 метр тереңдікте тасқа жабысып тұрған алтын түсті шар тәрізді құрылымды анықтады. Нысанның диаметрі шамамен 10 сантиметр, бір жағында тесігі бар еді. Бұл табылыс қоғамда үлкен қызығушылық тудырып, оның табиғаты туралы түрлі болжамдар айтылды.

Нысанды әрі қарай зерттеу үшін ол роботтандырылған қолдың көмегімен тастан ажыратылып, Смитсон табиғи тарих ұлттық музейінің зертханасына жеткізілді. Ғалымдар бұл терең су жануарының жұмыртқа қабығы, өлі губка немесе маржан болуы мүмкін деген нұсқаларды қарастырды.

Зерттеу және талдау

Нысанды анықтау күрделі міндет болды, оған морфология, генетика, терең су организмдерінің биологиясы және биоинформатика саласындағы мамандар жұмылдырылды. Алғашқы талдау нысанның жануарларға тән анатомиясы жоқ екенін, оның талшықты, қабатты беті бар материалдан тұратынын және құрамында стрекательді жасушалар (книдоциттер) бар екенін көрсетті. Бұл оны книдарияларға — медузалар, актиниялар және маржандар тобына жатқызуға мүмкіндік берді.

Табылған книдоциттер спироцисттер болып шықты, олар тек Hexacorallia (алты сәулелі маржан полиптері) өкілдерінде кездеседі.

Генетикалық зерттеулер

Нақты анықтау үшін ДНҚ-баркодтау әдісі қолданылды, ол қысқа генетикалық маркерлер арқылы организмнің таксонын анықтауға мүмкіндік береді. Алайда бұл әдіс нәтиже бермеді, себебі нысанның бетінде көптеген микроскопиялық организмдердің ДНҚ-сы болды. Тек толық геномды секвенирлеу арқылы генетикалық материалдың Relicanthus daphneae — алып терең су актиниясының геномымен сәйкес келетіні анықталды.

Бұл түр алғаш рет 2006 жылы сипатталған. R. daphneae мұхит түбінде гидротермальды көздер маңында тіршілік етеді, цилиндр тәрізді денесі диаметрі бір метрге дейін, ал қармақшалары екі метрге дейін жетеді.

Нысанның табиғаты

Зерттеулер «алтын шардың» R. daphneae-нің кутикуласының қалдығы екенін көрсетті. Кутикула — кейбір актиниялардың сыртқы тіндері бөлетін жұқа көпқабатты жабын, ол икемді жапырақ тәрізді құрылымдар түзеді. Табиғи ортада бақылау кезінде кутикула қабаттанып, жануар қозғалғанда теңіз түбінде қалуы мүмкін екені анықталды. Белгілі R. daphneae үлгілерінде кутикула сирек кездеседі, бұл актинияның одан ажырау қабілетіне байланысты болуы мүмкін.

Көбеюдегі ықтимал рөлі

Сондай-ақ, шар тәрізді өсіндінің R. daphneae-нің көбею тәсілімен байланысты болуы мүмкін деген болжам бар. Кейбір теңіз актиниялары педальді фрагментацияға — жыныссыз көбеюдің бір түріне қабілетті, мұнда полиптің түбі (педальді диск), яғни актинияның субстратқа жабысып тұратын бөлігі, бөлініп қалады. Жануардың жоғарғы бөлігі кетіп, дененің қалдығы қалады, содан кейін одан жаңа, генетикалық бірдей полип дамиды. Осылайша, «алтын шар» R. daphneae-нің педальді дискісінің қалдығы болуы мүмкін.