Алтын балықтар тұщы көлдердің экожүйесін бұзады
Алтын балықтардың тұщы көлдерге түсуі экожүйенің бұзылуына әкеледі: судың сапасы нашарлайды, балдырлар жойылып, жергілікті жануарлардың саны азаяды. Ғалымдар аквариум иелеріне бұл балықтарды табиғи ортаға жіберудің зияны туралы ақпарат беруге шақырады.
Natura
Алтын балықтардың тұщы көлдерге түсуі экожүйеде айтарлықтай өзгерістерге және су сапасының нашарлауына әкеледі. Зерттеулер көрсеткендей, бұл инвазиялық түр түбіндегі балдырларды жойып, жергілікті жануарлар үшін қоректік базаны азайтады және микрофлораның қарқынды өсуіне ықпал етеді. Әсіресе, ауыл шаруашылығы немесе тұрмыстық ағынды сулармен ластанған су айдындарында бұл әсерлер айқын байқалады.
Алтын балықтар (Carassius auratus) көбіне аквариум мен сәндік тоған иелері тарапынан табиғи ортаға жіберіледі. Табиғи жағдайда бұл тұқымдастар ондаған жыл өмір сүріп, ұзындығы 45 сантиметрге дейін жетуі мүмкін. Биологтар оларды бұрыннан инвазиялық түрлерге жатқызады, бірақ олардың су айдындарына әсер ету механизмдері жеткілікті зерттелмеген еді. Бұрынғы тәжірибелер негізінен басқа балық түрлері жоқ жасанды тоғандарда жүргізілген, бұл жергілікті фаунамен бәсекелестікті және бастапқы судағы қоректік заттардың концентрациясына байланысты экожүйеге әсерін толық бағалауға мүмкіндік бермеді.
Жаңа зерттеуде 32 резервуар (әрқайсысы 1210 литр) арқылы көл ортасы модельденді. Резервуар түбіне құм мен емен жапырақтары салынды, суға фитопланктон, микроскопиялық шаяндар, ұлулар және қосжақтаулы моллюскалар қосылды. Резервуарлардың жартысы таза (олиготрофты) күйінде қалдырылды, ал қалған жартысына апта сайын азот пен фосфор қосылып, қоректік заттарға бай эвтрофты су айдынының жағдайы имитацияланды.
Тәжірибеде төрт топ құрылды: жергілікті балық түрлері (алтын нотемигонус) аз және көп мөлшерде, тек алтын балықтар және аралас топ. Эксперимент 61 күнге созылып, соңында су параметрлері мен барлық трофикалық деңгейдегі тірі организмдер саны есептелді.
Эвтрофты резервуарларда алтын балықтар болғанда су лайланып кетті: бейорганикалық қалқымалардың мөлшері 81%-ға артты, ал жарықтың өтуі 65%-ға азайды. Бұл алтын балықтардың түбін үнемі қазып, лайды көтеруімен байланысты. Тек жергілікті балықтар бар резервуарларда мұндай өзгерістер байқалмады.
Алтын балықтар жіптәрізді балдырларды іс жүзінде толық жойып, олардың массасын 90%-ға азайтты. Түбіндегі өсімдіктердің жойылуы тізбекті реакцияға әкелді: балықтар балдырларды қорытып, еріген органиканы суға қайта шығарды, оны фитопланктон тез сіңіріп, судың «гүлденуіне» себеп болды.
Жергілікті фауна да зардап шекті: аралас балық топтары бар резервуарларда шаянтәрізділер саны 89–94%-ға, ал түбіндегі организмдер (ұлулар мен бокоплавтар) саны шамамен 70%-ға азайды. Асқазаны болмағандықтан, алтын балықтар үнемі тамақтанып, үздіксіз қалдық шығарып, жергілікті тұрғындардың ресурстарын тартып алады. Қоректің жетіспеушілігі мен бәсекелестік салдарынан жергілікті нотемигонус балықтары арықтап, олардың қоректік индексі 12%-ға төмендеді.
Жасанды резервуарлар ірі әрі терең көлдердің күрделі динамикасын толық қайталай алмаса да, бұл тәжірибе экологиялық өзгерістер механизмін айқын көрсетеді. Алтын балықтарды табиғи ортаға жіберу экожүйенің бұзылуына әкеледі. Зерттеушілер зоодүкендерде сатып алушыларды бұл балықтарды табиғи су айдындарына жіберудің әлеуетті қаупі туралы хабардар ету қажеттігін атап өтеді.
