Сарышаяндардың қысқыштары мен шағу мүшелерінде металдарға бай аймақтар бар. Жақында жүргізілген зерттеу бұл құрылымдарда белгілі бір элементтердің бар екенін және олардың таралуы әртүрлі түрлердің аң аулау және қорғаныс ерекшеліктерімен байланысты екенін көрсетті.

Сарышаяндар Жердегі ең ежелгі жыртқыштардың қатарына жатады және өрмекшілер мен кенелермен бірге өрмекшітәрізділер класына кіреді. Олар шабуыл жасау және қорғану үшін қысқыштары мен құйрығының ұшындағы улы шағуын пайдаланады. Шамамен үш мың белгілі түрдің арасында бұл мүшелердің құрылысы әртүрлі: кейбірінде қысқыштары ірі әрі күшті, ал шағуы кішкентай; басқаларында керісінше, қысқыштары жіңішке, ал шағуы ірі және ұзын.

Бұрын сарышаяндардың қысқыштары мен шағу мүшелерінде бұл бөліктерге беріктік беретін металдар бар екені байқалған. Алайда бұл барлық түрлерге тән бе және металдардың таралуы тіршілік салты мен аңшылық әдеттеріне байланысты ма, ол жағы белгісіз еді.

Қысқыштар мен шағу мүшелерінің құрылымын зерттеу

Халықаралық мамандар тобы электронды микроскоптар мен рентгендік әдістерді қолданып, 18 сарышаян түрін зерттеді. Бұл зерттеу шағу мен қысқыштардың кутикуласының құрылымын егжей-тегжейлі қарастыруға және осы құрылымдардағы металдардың таралуын анықтауға мүмкіндік берді. Ерекше назар олжаны ұстау кезінде ең көп механикалық жүктемеге ұшырайтын аймақтарға аударылды.

Анализ нәтижелері сарышаяндардың шағу және қысқыш мүшелерінде хитинді бөліктерді қатайтатын өтпелі металдардың бар екенін көрсетті. Шағу ұшында айқын қабатты құрылым анықталды: сыртқы қабаты мырышқа, ал келесі қабаты марганецке бай. Қабаттар арасындағы шекара көзге көрінеді, әр элемент нақты орынды алады.

Қысқыштарда металдар қозғалмалы бөліктің кескіш жиегі бойында шоғырланған, бұл олжаны ұстауға қатысады. Мұнда мырыш, ал кейбір түрлерде темір анықталды. Қысқыштың қалған бетінде бұл элементтер іс жүзінде жоқ. Мұндай таралу табиғаттың аң аулау кезінде ең көп жүктемеге ұшырайтын аймақтарды күшейткенін көрсетеді.

Темірдің рөлі және құрылым ерекшеліктері

Темір көбіне ұзын әрі жіңішке қысқыштары бар түрлерде кездеседі, бұрын ойлағандай күшті қысқыштары барларда емес. Ұзын қысқыштар қатты қысып ұстауға арналмаған, бірақ сарышаян уын енгізгенше олжаны ұстап тұруы керек. Темір бұл құрылымдардың беріктігі мен ұзақ қызмет етуін арттырып, оларды тозудан және бұзылудан қорғайды деп болжанады.

Металдардың құрамындағы айырмашылықтар

Зерттелген барлық сарышаян түрлерінде металдардың бар екені анықталды, бірақ олардың құрамы мен концентрациясы айтарлықтай өзгеше. Әртүрлі элементтер әртүрлі механикалық функциялармен байланысты болуы мүмкін: мырыш кескіш беттерді қатайтады, марганец шағу ұшының астында шоғырланып, қатты және икемді бөліктердің түйіскен жерінде сынудың алдын алуы мүмкін, ал темір жекелеген құрылымдардың ұзақ қызмет етуін қамтамасыз етеді.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Алдағы уақытта осындай механизмдер өрмекшілер, аралар, құмырсқалар мен бал аралары сияқты басқа буынаяқтыларда да бар ма, соны анықтау жоспарланып отыр. Бұл үшін әртүрлі түрлерді дұрыс салыстыруға мүмкіндік беретін бірыңғай талдау әдісін әзірлеу қажет. Бұл жануарлар өз «қаруларын» күшейту үшін металдарды пайдалана ма және эволюция барысында аң аулау мен қорғаныс тиімділігін арттыру үшін осындай элементтерді қолдануды қалай меңгергенін анықтауға мүмкіндік береді.

Ғылыми мақала Journal of The Royal Society Interface журналында жарияланды.