Homo erectus-тің ежелгі тістерін зерттеу бұл түрдің шамамен 400 мың жыл бұрын Шығыс Азия аумағында, Алтайда өмір сүрген денисовалықтармен байланыста болғанын көрсетті. Алғаш рет Homo erectus, денисовалықтар және қазіргі адамдар арасында генетикалық байланыс анықталды.

Homo erectus-тің таралуы мен маңызы

Homo erectus шамамен екі миллион жыл бұрын Африкада, Еуропада және Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған. Бұл түр ежелгі адамдардың ішінде алғаш болып Африкадан шығып, Батыс Азияға қоныс аударды. Қытай мен Индонезияда табылған қалдықтар Homo erectus осы аймақтарда бір жарым миллион жылдай өмір сүргенін дәлелдейді. Адам эволюциясындағы маңызды рөліне қарамастан, Homo erectus-ке қатысты молекулалық және генетикалық деректер жасы мен қалдықтардың мәдени құндылығына байланысты іс жүзінде сақталмаған, бұл популяциялық әртүрлілікті және қазіргі адамдармен мүмкін байланыстарды зерттеуді қиындатты.

Жаңа молекулалық деректер

Бүгінге дейін Homo erectus туралы жалғыз молекулалық дерек — Грузияда табылған, жасы 1,77 миллион жылдық тістен алынған ақуыздар еді. Алайда қалдықтардың жағдайына байланысты басқа түрлерден генетикалық айырмашылықтарды анықтау мүмкін болмады.

Қытайдан табылған тістерді зерттеу

Қытай Ғылым академиясының Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы және палеоантропология институтының ғалымдары басқа ғылыми ұйымдардағы әріптестерімен бірге Қытайда табылған, шамамен 400 мың жыл бұрын өмір сүрген алты Homo erectus тісін зерттеді. Микроразрушительный сынама алу әдісі арқылы ежелгі эмаль ақуыздарын қалдықтарға зиян келтірмей бөліп алуға мүмкіндік туды. ДНҚ сәйкес ақуыздарды кодтайтындықтан, алынған деректер Homo erectus-тің басқа түрлермен генетикалық туыстығын бағалауға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері Nature журналының онлайн-нұсқасында жарияланды.

Генетикалық байланыстар мен мутациялар

Ақуыздарды талдау шығыс азиялық Homo erectus пен денисовалықтар арасында генетикалық байланыс бар екенін көрсететін екі мутацияны анықтады. Денисовалықтар да неандертальдықтар және қазіргі адамдармен бірге өмір сүрген. Бірінші мутация белгілі гомининдердің ешқайсысына сәйкес келмейді, бірақ Қытайдың үш аймағынан табылған Homo erectus қалдықтарының бір эволюциялық популяцияға тиесілі екенін растайды.

Екінші мутация бұрын денисовалық адамда, шамамен 40–50 мың жыл бұрын жойылып кеткен түрден табылған. Оның қалдықтары алғаш рет Алтайдағы Денисова үңгірінен табылды. Бұл кеш кезеңдегі Homo erectus пен денисовалықтардың ата-бабалары белгілі бір уақыт аралығында қатар өмір сүріп, өзара әрекеттесіп, ортақ ұрпақ қалдыруы мүмкін екенін көрсетеді. Геномдық зерттеулер неандертальдықтар, денисовалықтар және қазіргі адамдардың ортақ ата-бабасы болғанын, ол денисовалықтарға генетикалық ақпараттың 8%-ға дейінін бергенін көрсетеді. Бұл ежелгі ДНҚ бөліктерінің бір бөлігі қазіргі Азия мен Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарының геномында сақталған.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Зерттеушілер анықталған мутацияны денисовалықтар сол аймақтарда жүздеген мың жыл бұрын өмір сүрген Homo erectus-тен алған болуы мүмкін деп болжайды. Бұл түрді әрі қарай зерттеу эволюция, популяциялық әртүрлілік және ежелгі адамдардың өзара әрекеттесу мәселелерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.