Құстардың жұптасу мінез-құлқы олардың жыныстық разрядқа деген қажеттілігімен тікелей байланысты. Британдық биологтар жүргізген зерттеу 120 құс түрін қамтып, тұрақты жұп құрмайтын түрлердің тұрақты жұп құратындарға қарағанда өздігінен қанағаттануға жиі жүгінетінін көрсетті. Бұтақтарға үйкелу әдеті гормоналды кернеуді төмендететін табиғи эволюциялық механизм болып табылады және бұл құбылыс тұтқында өмір сүрудің салдары емес. Табиғи ортада мұндай мінез-құлық зоопарктерге қарағанда жиі кездеседі.

Эволюциялық аспектілері

Классикалық биология тұрғысынан жануарлардағы мастурбация ұзақ уақыт бойы эволюциялық парадокс деп саналды, өйткені энергия мен ұрық сұйықтығын жұмсау ұрпақ қалдыруға мүмкіндік бермесе, мағынасыз болып көрінді. Ветеринарияда құстардағы мұндай мінез-құлық жалғыздықтың немесе торда ұстаудың салдары ретінде зиянды әдет деп есептеліп, оны қатаң диеталар, ойыншықтарды шектеу, психотроптық дәрілер немесе тіпті хирургиялық кастрация арқылы жоюға тырысқан.

Зерттеу әдістемесі

Бұл құбылыстың шынайы себептерін анықтау үшін зерттеушілер 120 құс түрі бойынша кең көлемді деректер базасын жинады. Олар ғылыми жарияланымдарды, орнитологтар мен зоопарк қызметкерлерінің сауалнамаларын, сондай-ақ азаматтық ғылым материалдарын — бейнежазбалар мен мамандандырылған форумдардағы селекционерлердің есептерін пайдаланды. Деректерді талдау кезінде кәдімгі гигиеналық әрекеттер, мысалы, қауырсындарды тұмсықпен тазалау, есепке алынбады. Техникалық тұрғыдан құстардағы мастурбация шағылысуды еліктеумен көрінеді: құс клоакасын жансыз заттарға — табиғатта бұтақтарға немесе тұтқында ойыншықтарға үйкейді, кейде өз аяғын да пайдаланады. Бұл процесс жиі ерекше дыбыстармен және қанаттарын қағумен қатар жүреді.

Негізгі нәтижелер

Байес филогенетикалық модельдерін қолдана отырып жүргізілген талдау табиғи ортада құстардың мастурбацияға тұтқындағыдан жиі жүгінетінін көрсетті. Бұл жерде негізгі фактор — түрдің жұптасу жүйесі: бірнеше серіктеспен шағылысатын түрлер өздігінен қанағаттануға жиі бейім, ал әлеуметтік-моногамды, ұзақ мерзімді жұп құратын түрлерде бұл сирек кездеседі.

Аталған мінез-құлық аталықтарда аналықтарға қарағанда жиі байқалды (тіркелген жағдайлардың 55%-ы аталықтарда, 36%-ы аналықтарда), бірақ аналықтар арасында да кең таралуы мастурбация тек аталықтардың ескі ұрықты шығару үшін жасайтыны туралы теорияны жоққа шығарады. Сондай-ақ, мұндай мінез-құлықтың жас және ересек құстарда бірдей жиілікте кездесуі бұл әрекет ересек өмірге дайындық ретінде ғана емес екенін көрсетеді.

Адам факторының әсері

Бөлек атап өту керек, тотықұс иелері құстың арқасын, әсіресе құйрық түбін сипағанда, еріксіз түрде эроогенді аймақты қоздырып, серіктестің қамқорлығын еліктіріп, құсты жыныстық разряд іздеуге итермелеуі мүмкін.

Қорытынды

Зерттеу нәтижелері құстардағы мастурбация эволюциялық тұрғыдан қалыптасқан және биологиялық тұрғыдан қалыпты мінез-құлық екенін көрсетті. Бірнеше серіктеспен жұптасатын түрлерде гормондардың артық бөлінуі жиі байқалады, сондықтан өздігінен қанағаттану жыныстық кернеуді төмендетудің өзіндік механизмі ретінде қызмет етеді. Ветеринарлар мен құс иелеріне бұл табиғи инстинктивті мінез-құлықты басуға тырысудан бас тарту ұсынылады.