Ғарыш вакуумында екі металл зат бір-біріне тығыз жанасқанда, олар ешқандай қыздырусыз өздігінен бірігіп, дәнекерленіп кетуі мүмкін. Бұл құбылыс оттегінің болмауынан қорғаныш қабаты бұзылып, бос электрондар екі заттың арасында еркін қозғалып, оларды біртұтас монолитке айналдырады.

Бұл процестің ерекшеліктерін инженерлер мен материалтанушылар зерттеген, ал оның механизмдерін ғылыми-популярлық Live Science ресурсы егжей-тегжейлі талдаған.

Жерде кез келген металл беті оттегімен жанасқанда бірнеше атом қалыңдығындағы өте жұқа оксид қабатымен жабылады. Бұл көзге көрінбейтін қабық оқшаулағыш қызметін атқарады. Ал ғарышта ауа болмағандықтан, оксид қабаты қайта қалпына келмейді, ал экстремалды жағдайлар дәнекерлеу процесін одан әрі жеңілдетеді. Микроскопиялық деңгейде кез келген металл беті кішкентай тау жоталарына ұқсайды.

Екі бөлшек бір-біріне қысылғанда немесе дірілдегенде, осы шыңдар майысып, жылжып, жердегі қорғаныш қабатты толықтай жояды. Орбитадағы күн мен иондық радиация да оксид қалдықтарын «қырып», атомдарды толықтай ашық әрі байланысуға дайын күйге келтіреді. Бұл тұрғыда алтын мен платина ең қауіпті, себебі олар Жерде де оксид қабатын түзбейді, ал алтынның жұмсақтығы оған кез келген бетке дәл жабысып, лезде жабысып қалуға мүмкіндік береді.

Ғарыш саласының инженерлері үшін бұл құбылыс – люктердің тұрып қалуына, ашылатын құрылымдардың бұғатталуына немесе бекіткіштердің мүлде қозғалмай қалуына әкелетін елеулі қауіп. Суық дәнекерлеу салдарынан NASA-ның әйгілі Galileo зонды да зардап шеккен: 1989 жылы Юпитерге ұшырылған аппараттың күрделі бағытталған антеннасының бөлшектері ұшыру кезіндегі діріл мен майлаудың жоғалуынан қорғаныш қабатынан айырылып, вакуумда бірігіп кеткен. Соның салдарынан 1991 жылы антенна толық ашылмай қалған.

Техниканы өздігінен жабысып қалудан қорғау үшін мамандар жасанды берік оксид қабатын жасау үшін анодтау әдісін қолданады және қозғалатын бөлшектерді молибден дисульфиді сияқты құрғақ майлармен жабады. Тағы бір тиімді әдіс – әртүрлі кристалдық құрылымы бар металдарды біріктіру, мұндайда олардың атомдық торы электрондардың еркін қозғалуына жол бермейді. Сонымен қатар, ғарышқа жіберілетін барлық жабдық міндетті түрде вибростендтер мен вакуумдық камераларда қатаң сынақтан өтеді, өйткені күшті үйкеліс кезінде суық дәнекерлеу тіпті Жердегі зертханаларда да болттардың тұрып қалуына себеп болуы мүмкін.