Испанияның орталық бөлігінде шамамен 2200 жыл бұрынғы ерекше жерлеу рәсімі табылды. Ежелгі қоныстың қорғаныс қабырғасынан тыс жерде зорлықпен қаза тапқан екі ересек ер адамның сүйектері мен ірі маралдың мүйіздері анықталды. Археологиялық деректер мамандардың пікірінше, бұл ерекше рәсім тірілерді «дұрыс емес» өлімге ұшыраған марқұмдардың қаупінен қорғау мақсатында жасалғанын көрсетеді.

Ежелгі қоғамдардағы «жаман өлім» туралы түсініктер

Археология мен антропологияда «жаман өлім» термині ежелгі қоғамдардың барлық марқұмдар бірдей емес, кейбіреулері тірілерге қауіп төндіруі мүмкін деген сенімдерін сипаттайды. Өлімнің мән-жайына ерекше мән берілген: кісі өлтіру, өзін-өзі өлтіру, шайқаста қаза болу, ерекше жағдайларда немесе мезгілсіз қайтыс болу «дұрыс емес» деп саналып, қоғамдағы қалыпты нормалардан ерекшеленген.

Жерлеу рәсімдерінің ерекшеліктері

«Жаман» өлімге ұшырағандар үшін дәстүрден тыс жерлеу рәсімдері қолданылған. Мұндай рәсімдер қауіпті марқұмды символикалық түрде жазалау, оны қоғамнан аластату, қалыпты о дүниелік өмірден айыру және қауымдастықты зияннан қорғау мақсатында жасалған. Бұл үшін марқұмдарды әдеттен тыс жерлерге жерлеу, денеге ерекше қалып беру, қабірге сынған заттар қою немесе денеге зақым келтіру сияқты тәсілдер қолданылған.

Серро-де-лас-Кабесас табылымы

2010 жылы Серро-де-лас-Кабесас бекінісінде темір дәуірін қазу кезінде археологтар қорғаныс қабырғасынан тыс жерде екі ересек ер адамның сүйектері мен алты ірі марал мүйізін тапты. Бұл жерлеу рәсімі біздің дәуірімізге дейінгі III ғасырдың соңы — II ғасырдың басына жатады.

Сүйектерді зерттеу

Сүйектер зиратта емес, бекіністің оңтүстік-шығыс қабырғасынан тыс жерде, қабір, табыт немесе дәстүрлі жерлеу белгілерінсіз табылған. Денелер, шамасы, жерге тасталып, тез көміле салынған. Ер адамдардың бірінің жасы 35–45 жас аралығында болған, бас сүйегінде өлімінен бірнеше апта бұрын жазылып үлгерген жарақат іздері анықталған. Оның өліміне өткір қарумен салынған ауыр жамбас жарақаты себеп болған, бұл қатты қан жоғалтуға әкелген. Екінші ер адам (жасы 40–59) басы шабылған күйде табылған. Оның бас сүйегі, төменгі жақ сүйегі мен мойын омыртқалары денеден шамамен 40 см қашықтықта, бірақ бірге жерленген. Әдетте, ибериялық тайпаларда жаудың шабылған бастары қоныс қабырғаларына немесе қақпаларына ілінетін болған.

Марал мүйіздерінің ритуалдық маңызы

Ибериялық қоғамда марал мүйіздері тек тұрмыстық емес, маңызды ритуалдық мәнге де ие болған. Оларды жиі ғимараттар мен қорғаныс құрылыстарының қабырғаларының астына көміп, қауымдастық пен оның шекарасын қорғау мақсатында пайдаланған.

Табылымның контексті мен ерекшелігі

Испанияның оңтүстігі мен шығысындағы ибериялық тайпалар әдетте марқұмдарды өртеп, күлін урнаға салып, әлеуметтік мәртебесін көрсететін заттармен бірге зиратқа жерлеген. Бұл кезеңге жататын ересек адамдардың толық қаңқалары өте сирек кездеседі.

Екі ересек ер адамның бүтін денелері, зорлық-зомбылық пен бас шабу іздері, марал мүйіздерінің болуы және қабырға маңында жерленуі «жаман өлім» ритуалымен байланысты ерекше рәсімнің белгісі болып табылады. Бұл — Пиреней түбегінде мұндай ритуалдың алғаш рет тіркелген оқиғасы.