Жақында жүргізілген тәжірибе Жердегі тіршілік иелері үшін өлімге әкелетін жағдайларда су орнына ерекше сұйықтық — күкірт қышқылы мен органикалық қосылыстар қоспасы еріткіш бола алатынын көрсетті. Жерден тыс өмірді іздеумен айналысатын зерттеушілер табиғаттың тапқырлығын біз әлі толық бағаламаймыз деп сенеді.

Шолпанның ультракүлгін жолақтарының құпиясы

1920-жылдары астрономиялық технологиялардың дамуы алғаш рет Шолпанды тек көрінетін жарықта ғана емес, ультракүлгін диапазонда да бақылауға мүмкіндік берді. Сол кезде астрономдар планетаның ультракүлгін суреттерінде ерекше қараңғы жолақтар мен өрнектерді байқады, бұл Шолпан атмосферасында осы сәулеленуді сіңіретін заттың бар екенін көрсетті.

Бағалаулар бойынша, мұндай сіңіру 50–70 километр биіктікте жүреді — дәл сол жерде күкірт қышқылынан тұратын бұлттар орналасқан. Бұл қабат әлі күнге дейін ғалымдардың ерекше қызығушылығын тудырады, себебі мұнда температура +20-дан +80°C-қа дейін ауытқиды, ал қысым Жердегідей, бұл планетаның бетімен салыстырғанда әлдеқайда қолайлы: онда температура +460°C-қа дейін жетеді және қысым 90 атмосферадан асады.

Белгісіз ультракүлгін сіңіргіш

Шолпандағы ультракүлгін сіңіргіштің табиғаты туралы сұрақ бір ғасырдан бері ашық күйінде қалып отыр. Түрлі заттар — күкірт, оның қосылыстары, темір хлориді және басқалар қарастырылды, бірақ олардың ешқайсысы бақылауларды толық түсіндірмейді. Сонымен қатар, ғалымдар Жерде көптеген микроағзалар зиянды сәуледен қорғану үшін арнайы пигменттер шығаратынын, сондай-ақ қышқыл ортада өмір сүре алатын ацидофильді бактериялар бар екенін атап өтті.

2020 жылы әртүрлі құралдар арқылы жүргізілген бақылаулар Шолпан атмосферасында фосфин газын анықтады — бұл Жерде тек бактериялар арқылы, оттегісіз ортада түзіледі. Кейін бұл деректерге күмән келтірілді, бірақ оларды толық жоққа шығару әзірге мүмкін болмады.

Су — жалғыз еріткіш пе?

Скептиктер тіпті ең төзімді экстремофилдер де сусыз өмір сүре алмайды, ал Шолпан атмосферасындағы су мөлшері өте аз деп санайды. Дегенмен, астробиологтар судың биомолекулалар үшін биохимиялық процестерді қамтамасыз ететін жалғыз еріткіш емес екенін айтады.

Proceedings of the National Academy of Sciences журналында жарияланған соңғы мақалада АҚШ, Ұлыбритания және Польша ғалымдары судың баламасы болуы мүмкін екенін және бұл тәжірибе жүзінде дәлелденгенін көрсетті.

Тәжірибе: өмірге арналған жаңа орта

Зерттеушілер концентрленген күкірт қышқылын глицин және басқа да азотты органикалық қосылыстармен араластырды — мұндай заттар метеориттерде, кометаларда және астероидтарда жиі кездеседі. Венерадағы жағдайға ұқсас орта жасау үшін бұл қоспаны базальт фрагменттеріне жағып, +80°C-қа дейін қыздырды. Кейін артық күкірт қышқылын жою үшін қоспаны вакуумда ұстады. Нәтижесінде тұтқыр зат — иондық сұйықтық пайда болды.

Ғалымдардың түсіндіруінше, бұл — молекулаларының бір ұшы оң, екінші ұшы теріс зарядталған тұздардың ерекше түрі. Дәл осындай қасиеттер еріткіш үшін маңызды: оның молекулалары қарама-қарсы зарядталған заттарға тартылады, бұл олардың өзара әрекеттесуіне және қозғалуына мүмкіндік береді.

Өмірді іздеудің болашағы

Астробиологтар көптеген белгілі иондық сұйықтықтар биохимия үшін улы емес екенін, ал олардың төмен қысымға төзімділігі сирек атмосфералы немесе атмосфераның жоғарғы қабаттары бар планеталарда өмір сүруге мүмкіндік беретінін атап өтеді.

Осылайша, ғалымдар біздің дәстүрлі тіршілікке қолайлы аймақ туралы түсінігіміз тым шектеулі деп есептейді. Өмір мүлде күтпеген және елестету қиын жолдармен, үйреншікті ұғымдардан тыс жағдайда да пайда болуы мүмкін.