Қазақстан Каспий теңізіндегі Қашаған оффшорлық мұнай кен орнын басқаратын батыстық компанияларға қатысты атқарушылық іс жүргізуді бастады. Бұл шешім компанияның экологиялық заңбұзушылықтар үшін салынған көп миллиардтық айыппұлды төлеуден бас тартуынан кейін қабылданды.

Атқарушылық іс жүргізу және айыппұл

Қазақстанның Әділет министрлігі North Caspian Operating Company (NCOC) компаниясы 2,3 трлн теңге (4,8 млрд доллар) көлеміндегі айыппұлды сот белгілеген мерзім — 20 шілдеге дейін төлемегенін хабарлады. Осыған байланысты мемлекеттік сот орындаушысы атқарушылық іс жүргізуді бастап, айыппұлды өндіріп алу шараларын қабылдауды жоспарлап отыр. Бұл айыппұлдың заңдылығы сотпен расталған.

Айыппұлға шағымдану

NCOC және оның шетелдік акционерлері — Eni, Shell, ExxonMobil, China National Petroleum Corporation (CNPC) және жапондық Inpex — 2023 жылы Қазақстанның Экология министрлігі жобаның жерүсті өңдеу зауытында 2022 жылы артық күкірт қоры анықталғаннан кейін салынған айыппұлға қарсы шағымдануды жалғастыруда. Оператордың айтуынша, күкіртпен жұмыс істеу Қазақстан заңнамасына сәйкес жүргізілген және барлық қажетті рұқсаттар алынған. Компания айыппұлға бірнеше рет Қазақстан соттарында және жуырда АҚШ-тағы халықаралық арбитражда шағымданған.

Халықаралық даулар

Өткен аптада NCOC БҰҰ-ның Халықаралық сауда құқығы жөніндегі комиссиясының (UNCITRAL) трибуналы Астанаға арбитраж аяқталғанға дейін айыппұлды өндіріп алу шараларын қолдануға тыйым салатын бұйрық шығарғанын мәлімдеді. Қазақстанның Әділет министрлігі бұл уәжді жоққа шығарып, UNCITRAL арбитражы ел мен оператор арасындағы коммерциялық дауларды қарайтынын және айыппұл мәселесіне қатысы жоқ екенін айтты.

Мүмкін салдарлар

Министрлік бұған дейін NCOC-ті айыппұлды 20 шілдеге дейін төлемеген жағдайда айыппұл сомасы 10%-ға өсетінін және билік тағайындалған соманы мәжбүрлеп өндіріп алатынын ескерткен болатын.

Даудың контексті

Бұл жағдайдың ушығуы Қазақстан мен Қашаған акционерлері арасында кен орнын дамыту мәселелері бойынша келіспеушіліктерді күшейтті. 2023 жылдан бері тараптар тағы бір халықаралық трибуналда дауласып жатыр, онда Астана Каспий теңізіндегі кен орнында өндіруді бастаудағы көпжылдық кідірістер үшін 160 млрд доллардан астам өтемақы талап етіп отыр.

Кен орнының маңызы

Қашаған — Қазақстандағы Теңгіз кен орнынан кейінгі екінші ірі мұнай өндіруші, оны Chevron басқарады. Қазіргі уақытта Қашаған тәулігіне 400 000 баррель мұнай өндіреді, оның басым бөлігі Еуропа мен басқа да халықаралық нарықтарға экспортталады.