Әлемдегі ең ірі құмды арал – К’гарида ірі тұщы су көлдері орналасқан. Аделаида университетінің соңғы зерттеуі көрсеткендей, аралдағы ең үлкен әрі терең көлдердің өзі белгілі бір климаттық жағдайларда жойылып кетуі мүмкін.

К’гари көлдерінің ежелгі өзгерістері

Көл түбіндегі ежелгі шөгінді қабаттарын талдау шамамен 7 500 жыл бұрын аралдағы бірнеше көлдің кеуіп кеткенін көрсетті. Бұл кезең орта голоцен деп аталады және соңғы мұз дәуірінен мыңдаған жылдар өткен соң басталып, қазіргімен салыстырғанда ылғалдырақ климатпен сипатталған.

Австралияда көлдердің кеуіп қалуы сирек құбылыс емес, себебі жауын-шашынның ұзақ уақыт азаюы су деңгейінің айтарлықтай төмендеуіне әкелуі мүмкін. Алайда зерттеу көрсеткендей, К’гаридағы ежелгі кебу кезеңі салыстырмалы түрде ылғалды уақытта орын алған, бұл қазіргі кезде көлдер құрғақшылықтан кеуіп қалатын жағдайлардан өзгеше.

Жел мен жауын-шашынның әсері

Алынған деректер көлдердің сақталуы тек жауын-шашын мөлшеріне ғана емес, сонымен қатар жаңбырдың түсу бағытына, жел арқылы ылғалдың тасымалдануына және судың ландшафт бойынша таралуына да байланысты екенін көрсетеді. Зерттеушілер оңтүстік-шығыс пассат желдері жаңбырды көршілес Минджерриба аралына бағыттап, К’гариға жеткізбеген болуы мүмкін деп болжайды. Пассаттар – бұлттардың түзілуі мен жауын-шашынға айтарлықтай әсер ететін тұрақты желдер.

Бұрын дәл сол кезеңде Минджеррибада да мол жауын-шашын болғаны анықталған, бірақ жел бағытының әсерінен жаңбыр тек сол аралдағы көлдерді қоректендірген, ал К’гариға жетпеген.

Көлдердің болашағы белгісіз

Зерттеу К’гари көлдерін тереңірек зерттеудің маңыздылығын атап көрсетеді. Алдағы уақытта климат құрғақ бола түсіп, жауын-шашын күшейеді деп күтілсе де, бұл көлдердің кеуіп кету қаупі бар ма, жоқ па – әзірге белгісіз. Күшті нөсерлер болашақта көлдерге көбірек су әкеледі деген сөз емес, өйткені жауын-шашын басқа жерлерге түсуі, тез ағып кетуі немесе көлдерді қоректендіретін жүйелерді толықтырмауы мүмкін.

Зерттеу әдістері

Ғалымдар К’гаридің ең көне көлдерінен алынған түп шөгінділерінің керндерін зерттеу арқылы ежелгі кебу кезеңін анықтады. Уақыт өте келе тозаң, құм, өсімдік қалдықтары мен органика көл түбіне шөгіп, өткен экологиялық жағдайлардың қабатты шежіресін құрайды. Көл шөгінділері көлде және оның маңында болған барлық оқиғаларды тіркейді. Өсімдік тозаңы жергілікті өсімдіктердің түрін анықтауға мүмкіндік береді, ал құмның көп болуы эрозияның күшейгенін көрсетеді.

К’гаридің кейбір көне көлдерінде 7 500-ден 5 500 жыл бұрынғы аралықта шөгінділер жоқ, бұл сол кезеңде бұл бөліктерде су болмағанын білдіреді. Тұрақты су болмағандықтан, әдеттегі көл шөгінділері жиналмаған.

Көлдердің мәдени маңызы

К’гаридің дәстүрлі иелері – бутчулла халқы үшін көлдер экологиялық құндылығынан бөлек, мәдени және рухани маңызға ие. Көлдер К’гаридің Көздері деп аталады. Оларды қорғау – олардың сұлулығын, мәнін және жермен байланысын болашақ ұрпаққа сақтау үшін қажет деп есептеледі.

К’гари атауы аралды жаратқан түс рухымен байланысты, ал көлдер – мәңгілікке ашылған терезелер деп саналады. Көл сулары қасиетті әрі құпия деп есептеледі, оларды сақтау – ұрпақтан ұрпаққа берілетін жауапкершілік, болашақ ұрпақ та осы жерлермен байланысын және құрметін сақтай алуы үшін.