«Джеймс Уэбб» ғарыш телескопынан алынған деректерді зерттеген астрономдар Үлкен жарылыстан кейін небәрі 90 миллион жыл өткенде қалыптасқан болуы мүмкін галактиканы анықтады. Егер бұл жаңалық расталса, ол бұрын белгілі болған ең ежелгі галактиканың рекордын шамамен 200 миллион жылға жаңартады. Дегенмен, ғалымдар бұл табысты сақтықпен қабылдап отыр — жұмбақ сигналдың басқа, кем емес қызықты түсіндірмесі болуы мүмкін.

Галактикалардың жасын қалай анықтайды

Әлем үнемі кеңейіп келеді, ал ең алыс нысандардан шыққан жарық Жерге жеткенше «созылып», спектрдің қызыл бөлігіне ығысады — бұл құбылыс қызыл ығысу деп аталады. Қызыл ығысу неғұрлым үлкен болса, нысан соғұрлым алыс орналасқан және астрономдар Әлемнің өткеніне тереңірек үңіле алады. Қызыл ығысу шамасы бойынша зерттеушілер алыс нысандардың жасын және қашықтығын есептейді.

Бүгінгі күні ең ежелгі расталған галактика — MoM-z14, ол да «Джеймс Уэбб» телескопының көмегімен табылған. Оның қызыл ығысуы 14,44-ке тең, бұл галактика пайда болған кезде Әлемнің жасы небәрі 280 миллион жыл болғанын көрсетеді. Алайда енді бұл рекорд басқа нысанға өтуі мүмкін.

Жаңа ашылу: Capotauro жұмбақ нысаны

Италиядағы Падуя университетінің профессоры Джованни Гандольфи жетекшілік еткен халықаралық астрономдар тобы «Джеймс Уэбб» телескопынан алынған аспан суреттерін мұқият зерттеді. Миллиондаған нүктелердің арасынан ғалымдар кішкентай дақты байқап, оның галактика болуы мүмкін екенін болжады. Түрлі сүзгілерді пайдаланып, зерттеушілер бұл нысанның жарық спектрін талдап, оның қызыл ығысуын — 32 деп анықтады. Бұл біз бұл нысанды Үлкен жарылыстан кейін 90 миллион жыл өткен кездегі күйінде көріп отырғанымызды білдіреді. Бұл болжамды галактика Capotauro деп аталды — Италиядағы таудың құрметіне, және ол MoM-z14-тен шамамен 200 миллион жылға үлкен болуы мүмкін.

Егер есептеулер дұрыс болса, Capotauro бүгінгі күні белгілі барлық галактикалардың ішіндегі ең ежелгісі болмақ. Оның пайда болу уақыты алғашқы жұлдыздар мен қара құрдымдардың қалыптасу дәуірімен сәйкес келеді.

Ғалымдардың сұрақтары мен күмәндері

Алайда мұндай ерекше жаңалық ерекше дәлелдерді қажет етеді. Астрономдарда маңызды сұрақтар туындады: Capotauro өз жасына қарағанда тым жарық көрінеді. Оның жарықтығы кейінгі дәуірлерде байқалатын, мысалы, MoM-z14 сияқты галактикалармен салыстыруға болады. Алдын ала бағалаулар бойынша, Capotauro-ның массасы Күннің массасынан миллиард есе артық болуы мүмкін.

Қазіргі теориялық модельдер бойынша, мұндай қысқа — ғарыштық өлшеммен алғанда небәрі 90 миллион жыл ішінде — осыншама көп заттың жиналуы түсіндірілмейді. Ол үшін галактикадағы бүкіл газ дерлік жұлдыздарға айналуы керек еді, яғни жұлдыз түзілу тиімділігі 100 пайызға жуық болуы тиіс. Ал шын мәнінде, әдетте жұлдыздар газдың тек 20–30 пайызынан ғана түзіледі. Бұл жаңалыққа қатыспаған астрономдар Гандольфи тобының деректерінде қате кеткен болуы мүмкін деп санайды. Егер қате болмаса, онда ғалымдар әзірге түсіндіре алмайтын аномалияға тап болған.

Басқа болжамдар

Тағы бір ықтимал түсіндірме бар. Жұмбақ сигнал алыс галактикадан емес, біздің өз галактикамыз — Құс жолының ішіндегі нысаннан шығуы мүмкін. Гандольфи, егер нысанның массасы туралы деректер қате болса, бұл телескоп көзіне түскен қоңыр ергежейлі болуы мүмкін деп болжайды. Қоңыр ергежейлілер — бұл «жұлдыз бола алмаған» нысандар, яғни термоядролық реакцияларды бастауға массасы жетпеген денелер. Олар жұлдыздардан жеңіл, бірақ Юпитер сияқты газ алыптарынан ауыр.

«Мүмкін, Capotauro — біздің галактикамызда пайда болған алғашқы субжұлдыздық нысандардың бірі шығар. Бұл жағдайда біз салыстырмалы түрде суық әрі ескі, температурасы бөлме температурасындай аспан денесімен бетпе-бет келеміз. Яғни, оның қасиеттері оңай шатастырып, оны алыс галактика деп қабылдауға себеп болуы мүмкін», — деп түсіндірді Гандольфи.

Алда не күтіп тұр?

Шындықты анықтау үшін астрономдарға қосымша бақылаулар қажет. «Джеймс Уэбб» телескопы жарықты әлдеқайда жоғары дәлдікпен талдай алады. Тек осылай ғана бұл жарқын дақтың артында шынымен рекордтық ежелгі галактика ма, әлде Құс жолының шегіндегі ерекше нысан ба — соны анықтауға болады.

Зерттеу нәтижелері Корнелл университетінің ғылыми мақалалар электронды архивінде жарияланды.