3I/ATLAS кометасы ғалымдарды ерекше жылдамдығымен таңғалдырды
3I/ATLAS жұлдызаралық кометасы өзінен бұрынғы кометаларға қарағанда екі есе жылдам қозғалады, және ғалымдар оның ерекше жоғары жылдамдығын түсіндіре алмай отыр. Бұл нысанның шығу тегі әлі де құпия болып қала береді.
Cursus
Үшінші анықталған жұлдызаралық нысан — 3I/ATLAS — өзінен бұрын табылғандарға қарағанда шамамен екі есе жылдам қозғалады. Есептеулерге сәйкес, мұндай жоғары жылдамдыққа ол туған планеталық жүйесінен шығарылғанда жете алмас еді, әрі жолда да мұндай жылдамдыққа жетуі мүмкін емес.
2025 жылдың 1 шілдесінде ашылған сәтінде 3I/ATLAS кометасы Юпитер орбитасына жақын, Күннен шамамен 670 миллион шақырым қашықтықта орналасқан еді. Қазір ол Марсқа жақындап келеді, ал 29 қазанда оның перигелийі — Күнге ең жақын нүктесі — болады деп күтілуде. Сол кезде комета Күннен небәрі 203 миллион шақырым қашықтықта болады, бұл Марс орбитасынан ондаған миллион шақырымға жақын.
Кометаның Күнге қатысты қозғалыс жылдамдығы секундына 58 шақырым деп бағаланады, бұл бірден ғалымдардың назарын аударды. Салыстыру үшін, алғашқы белгілі жұлдызаралық қонақ Оумуамуа 26 км/с жылдамдықпен, ал Борисов кометасы 32 км/с жылдамдықпен ұшқан. Осылайша, 3I/ATLAS атақты «Вояджер» аппараттарынан үш есе жылдам, олар Күн жүйесінен бірнеше гравитациялық маневр арқылы шыққан болатын.
Жақында астрофизиктер бұл кометаның шығу тегін анықтауға немесе кем дегенде оның жолын қалпына келтіруге тырысты. Заманауи технологияларды пайдалана отырып, ғалымдар нысанның соңғы 100 миллион жылдағы траекториясын зерттеп, сондай-ақ Gaia каталогына тіркелген Галактикамыздағы 30 миллион жұлдыздың қозғалысын «уақытты кері айналдырып» талдады.
Зерттеу нәтижесінде комета осы жұлдыздардың 25-іне жақын ұшып өткен. Ең жақын кездесу 1,64 миллион жыл бұрын G 137-54 және G 137-55 қызыл ергежейлілердің қос жүйесімен болған — комета олардан бір жарық жылдан да аз қашықтықта өтіп, жүйеге қатысты 28 км/с жылдамдықпен қозғалған. Кейбір басқа жұлдыздармен жақындасу жылдамдығы 100 км/с-тан асқан.
Талдау көрсеткендей, зерттелген жүйелердің ешқайсысы 3I/ATLAS-тың «отаны» бола алмайды: ондағы жұлдыздар мен планеталардың гравитациялық әсері аспан денесін мұндай жылдамдықпен жұлдызаралық кеңістікке шығара алмайды. Сонымен қатар, ғалымдар кометаның басқа жүйелердің жанынан өту арқылы да мұндай жылдамдыққа жете алмайтынын айтады — алынатын үдеу тым аз, тіпті біртіндеп «жылдамдық жинақталса» да, байқалған нәтижеге жету мүмкін емес.
Осылайша, 3I/ATLAS бастапқыдан-ақ осындай жоғары жылдамдықпен қозғалған деп болжауға тура келеді. Бұл қалай мүмкін болғаны — ғалымдар әлі де жауабын табуы тиіс сұрақ.
