Соңғы жылдары астрономдар телескоптардың көмегімен жұлдыздардың эволюциясымен ғана түсіндіру мүмкін емес көптеген қара құрдымдарды анықтады. Осыған байланысты, бүкіл қараңғы материя осындай қара құрдымдардан тұруы мүмкін деген гипотеза танымал бола бастады. Алайда бұл теорияны жоққа шығару әрекеттері көбінесе гипотезаның өзінен де күрделірек мәселелерге тап болады.

Жақында массасы 50 миллион Күнге тең, жасы Үлкен Жарылыстан кейінгі алғашқы миллиард жылға бағаланатын қара құрдым туралы мәліметтер пайда болды. Мұндай алып нысанның осыншама қысқа уақыт ішінде қалай пайда болғанын түсіндіру іс жүзінде мүмкін емес, әсіресе ол орналасқан галактика массасы бойынша қара құрдымнан да кіші екенін ескерсек.

Осындай жағдайлар бұған дейін де тіркелген. Мұндай қара құрдымдар «бастапқы» деп аталады, яғни олар Әлемнің алғашқы секундтарында пайда болған деп есептеледі. Олардың болжамды көптігіне байланысты кейбір ғалымдар қараңғы материяның пайда болуын осы нысандармен байланыстырады — бұл зат галактикалардың дискілерінде байқалмайды, бірақ оларды қоршаған қараңғы гало аймақтарында кездеседі.

Бұл гипотеза қараңғы материя бөлшектерден тұрады деп үміттенетін зерттеушілер арасында скептицизм тудырды. Осындай ғылыми топтардың бірі Корнелл университетінің препринт серверінде «бастапқы қара құрдымдардан тұратын қараңғы материя теориясына соңғы нүкте» деген айдармен мақала жариялады. Бұл мақала Publications of the Astronomical Society of the Pacific журналына жіберілді.

Зерттеуде ғалымдар Волопас I ергежейлі галактикасындағы (бізден 200 мың жарық жылы қашықтықта орналасқан және Құс жолының айналасында айналатын) кең қос жұлдызды жүйелерді (компоненттері арасындағы арақашықтығы үлкен қос жұлдыздар) талдады. 52 кандидаттың ішінде жұлдыздар арасындағы қашықтық 1,05-тен 2,4 триллион километрге дейін (Жер мен Күн арасындағы қашықтықтан 7-16 мың есе көп) болды.

Есептеулер көрсеткендей, мұндай кең қос жұлдыздардың саны олар табылған аймақтарда Волопас I ішінде массасы бес Күннен аз қара құрдымдардың көп болуымен үйлеспейді. Ұқсас жиілік біздің Галактикамызда да байқалады. Осы негізде авторлар массасы бес Күннен аз қара құрдымдар сирек кездеседі және Әлемдегі қараңғы материяның жалпы массасының бір пайызынан аспайды деген қорытындыға келді. Демек, қараңғы материя басқа бір нәрседен тұруы керек.

Алайда, бірнеше жыл бұрын айтылғандай, мұндай есептеулер «бастапқы» қара құрдымдардың Әлемде біркелкі таралғаны туралы болжамға негізделген. Іс жүзінде, қара құрдымдар қараңғы материяның көзі деген гипотезаны жақтаушылар он жылдан астам уақыт бойы олар жүздеген мың Күн массасына дейінгі ықшам шар тәрізді шоғырларда топтасуы керек деп санайды. Мұндай шоғырлар галактикалардың қараңғы гало аймақтарында орналасады және іс жүзінде жұлдыздар мен газдан тұрмайды. Сондықтан олардың кәдімгі галактикалардағы кең қос жұлдыздарға әсерін анықтау мүмкін емес — себебі олар ол жерде жоқ.

Алдағы жылдары «бастапқы» (немесе «қалдық», «Әлем-Феникс» теориясы бойынша) қара құрдымдар туралы пікірталас күшейе түсуі мүмкін, өйткені келесі онжылдықта олардың анықталу саны айтарлықтай артады деп күтілуде. Бұл қара құрдымдар қараңғы материяның көзі деген гипотезаны жақтаушылардың ұстанымын нығайтуы да, қарсыластарының көптеген жаңа еңбектерінің пайда болуына себеп болуы да мүмкін.