Зерттеулер көрсеткендей, Жерге қарай ұшып келе жатқан ірі аспан денесін соққы арқылы басқа бағытқа бұру мүмкін болса да, бұл әрдайым апаттың алдын алуға кепілдік бермейді. Астероид немесе комета қайтадан Жермен соқтығысу траекториясына түсуі мүмкін болатын көптеген сценарийлер бар.

Планетарлық қорғаныстың алғашқы әрекеті

2022 жылы адамзат Жерді ғарыштық қауіптерден қорғау бойынша алғашқы «жаттығуын» өткізді: DART аппараты әдейі Диморф астероидына — Дидим атты ірі астероидтың серігіне — соқтығысты. Бұл қос жүйе Жер мен Марс орбиталарын мезгіл-мезгіл қиып өтеді және жалпы қауіпсіз деп саналады. Дегенмен, есептеулерге сәйкес, келесі ғасырда бұл жұп Жерге 4,6 миллион километрге дейін жақындауы мүмкін, ал мұндай көлемдегі нысандар әлеуетті қауіпті деп есептеледі.

Эксперименттің күтпеген нәтижелері

Соққы нәтижелері ғалымдардың күткенінен асып түсті: Диморфтың Дидимді айналу кезеңі бірнеше минутқа ғана қысқарады деп болжанған еді, бірақ шын мәнінде ол жарты сағатқа қысқарды. Бұл тек соққы күшін ғана есепке алғанымен, іс жүзінде беткі қабаттан ұшқан заттың реактивті итергіші де әсер еткенін көрсетеді.

DART аппараты астероидтың дәл ортасына бағытталды, осылайша оның траекториясын барынша тиімді өзгерту көзделді. LICIACube спутнигінің түсірілімдеріне қарағанда, соққы дерлік дәл белгіленген нүктеге тиді.

Астероидтарды бұрудың жаңа тәсілдері

Жақында Иллинойс университеті мен NASA-ның Реактивті қозғалыс зертханасының мамандары Жермен соқтығысу қаупі туындағанда астероидқа басқаша бағытталу қажет екенін түсіндірді. Еуропалық планетарлық ғылыми конгресс пен Америкалық астрономиялық қоғамның планетарлық ғылым бөлімінің бірлескен конференциясында олар тіпті сәтті бұру апатты тек уақытша кейінге шегеруі мүмкін екенін айтты. Біраз уақыттан кейін аспан денесі қайтадан Жердің гравитациясы оны қауіпті траекторияға қайтаратын аймаққа түсуі мүмкін. Мұндай аймақтарды астрономдар «гравитациялық құлып тесіктері» деп атайды. Егер астероид солардың біріне түссе, оның Жерге құлауы іс жүзінде сөзсіз болады және екінші рет бұруға уақыт жетпеуі мүмкін.

Сондықтан соққы нүктесін таңдағанда астероидтың осындай қауіпті аймақтарға түсу қаупін барынша азайту маңызды. Оңтайлы нүкте тек нысанның қозғалыс бағытына ғана емес, оның пішініне, бедер ерекшеліктеріне және басқа да физикалық сипаттамаларына байланысты.

Бенну астероидындағы алгоритмдер мен сынақтар

Зерттеушілер ең қауіпсіз соққы нүктесін есептейтін арнайы алгоритм жасап, оны жақсы зерттелген Бенну астероидында сынады. Ғалымдардың қолында бұл астероидтың егжей-тегжейлі суреттері ғана емес, 2023 жылы OSIRIS-REx зонды жеткізген топырақ үлгілері де бар. Айта кетейік, Бенну (шамамен 560 метр диаметрі бар) 2182 жылы Жерге құлау қаупі аз да болса бар. Жұмыс нәтижесінде Бенну бетінің соққы үшін оңтайлы орнын анықтайтын карта жасалды.

Дәл деректердің маңызы

Ғалымдар мұндай есептеулер үшін астероид туралы өте нақты деректер қажет екенін атап өтеді. Біз оған барлау зондысын алдын ала жіберіп үлгереміз бе деген сұрақ туындайды. Егер үлгермесек, тек жердегі бақылауларға сенуге тура келеді, бұл қорғаныс тиімділігін төмендетуі мүмкін.

---

Сурет: Бенну астероидының беткі картасы және ең оңтайлы соққы нүктесі / © Rahil Makadia et al, 2025