Мел және палеоген дәуірлерінің арасындағы шекара геологиялық жазбада тек қоршаған қабаттармен салыстырғанда иридийдің жоғары мөлшерімен ғана ерекшеленбейді. Бұл шекарадан жоғары орналасқан жыныстар төмендегілерден айтарлықтай өзгеше: оларда органикалық заттар көбірек, ал қабаттардың құрылымы мүлде басқа гидрологиялық режимді көрсетеді. Әдетте мұндай өзгерістерді Чиксулуб метеоритінің құлауынан кейін болған жаһандық климаттық өзгерістермен байланыстырады. Алайда жақында жүргізілген зерттеуде америкалық геологтар мен палеонтологтар бұрын сирек ескерілген тағы бір маңызды факторды ұсынды — ірі шөпқоректі жануарлардың жойылып кетуі.

«Экожүйе инженерлерінің» рөлі

«Экожүйе инженерлері» туралы айтқанда, көбіне бобрларды мысалға келтіреді, олар бөгеттер салып, үлкен аумақтардың ландшафтысын түбегейлі өзгертеді. Дегенмен, ғылыми тұрғыдан эдификаторлар кез келген ағзалар — балдырлар мен шөптерден бастап, құрттар мен ірі сүтқоректілерге дейін — болуы мүмкін, олардың тіршілік әрекеті экожүйеге шешуші әсер етеді.

Communications Earth & Environment журналында жарияланған мақала авторлары кеш мел дәуіріндегі ірі шөпқоректі динозаврлар қазіргі пілдер атқаратын экологиялық рөлді орындаған деп болжайды. Бұл жануарлар табындары күн сайын үлкен қашықтықтарды жүріп өтіп, орасан көп өсімдікті жеп, кең алқаптарды таптап отырған.

Ірі шөпқоректілердің жойылуының салдары

Мел мен палеоген шекарасындағы жаппай қырғынға әкелген апаттан кейін гидрологиялық режим мен шөгінді жыныстардың сипаты бірнеше жүз мың жыл ішінде өзгерді. Бұл тек жаһандық климаттық өзгерістер мен апаттың тікелей салдарынан ғана емес, сонымен қатар құрлықта алып шөпқоректі динозаврлардың болмауынан, ал сүтқоректілер олардың экологиялық орнын әлі басып үлгермегендіктен де орын алды.

Мұндай жануарлар мекендеген аймақтарда тығыз ормандар мен бұталар қалыптаса алмады — өсімдіктер сирек өсті, ал тамыр жүйелері топырақты нашар байланыстырды. Соның салдарынан топырақта органика аз жиналып, оны жаңбыр оңай шайып кететін. Мұндай топырақтар өзендердің айқын арналарының қалыптасуына мүмкіндік бермеді, сондықтан өзендер жиі тасып, тез кеуіп қалатын.

Жойылудан кейінгі экожүйелердегі өзгерістер

Ірі шөпқоректілер экожүйеден жоғалғанда, түбегейлі өзгерістер орын алды. K—Pg (мел-палеоген) жойылу оқиғасының нәтижесінде құрлықтан салмағы 10—25 килограммнан асатын барлық жануарлар жойылып кетті. Олардың орнын кейінірек құстар, сүтқоректілер және басқа төрт аяқты жануарлар басты, бірақ бұл бірден болған жоқ. Алдымен «босап қалған» Жерді өсімдіктер басып алды.

Бұрын бос жатқан аймақтарда өсімдіктердің гүлденуі ирек өзендер мен айқын арналары бар жаңа гидрологиялық режимнің қалыптасуына әкелді, тіпті жауын-шашын мен климат өзгермесе де. Бұл өзгерістер тек бір жерде ғана емес, қазіргі АҚШ аумағының барлығында байқалады.

Геологиялық дәлелдер

Геологтар он түрлі жерде қималарды салыстырды. Барлық жерде K—Pg шекарасынан жоғары ирек, тұрақты өзендерге тән жыныстар, кейде жағалауларында батпақтар кездеседі. Бұл шекарадан төменде үнемі тасып, кеуіп тұратын өзендердің әсерінен түзілген шөгінді қабаттар жатыр. Мел дәуірінің қабаттары органикасы аз, су ұстап тұру белгілері бар үгітілген (кластикалық) жыныстардан тұрады. Ал палеоген қабаттары органикалық заттарға және олардың сумен әрекеттесу өнімдеріне бай.

Осылайша, ірі шөпқоректі динозаврлардың жойылуы Жердің ландшафттары мен гидрологиялық режиміндегі түбегейлі өзгерістерге әсер еткен негізгі факторлардың бірі болды.