Жаңа эксперимент иттердің адамдарға әрдайым өздігінен көмектесе бермейтінін, ал дәмді тағам алуға деген үміт олардың мінез-құлқына әлдеқайда күшті әсер ететінін көрсетті.

Бұрынғы зерттеулер иттердің тек адамдарға ғана емес, басқа иттерге де көмектесуге және ынтымақтастыққа бейім екенін көрсеткен. Бұл жануарлар өздері марапат алмаса да, басқаларға пайда әкелетін әрекеттер жасай алатыны анықталған. Дегенмен, мұндай тәжірибелердің нәтижелері әрдайым біркелкі болмаған.

Кейбір мамандар иттер альтруистік себептермен емес, өз пайдасын ойлап әрекет етуі мүмкін деп болжаған. Осы гипотезаны тексеру үшін Портсмут университетінің (Ұлыбритания) Салыстырмалы және эволюциялық психология орталығының зерттеушілері тәжірибе жүргізіп, нәтижелерін Animal Cognition журналында жариялады.

Эксперимент сипаттамасы

Экспериментте арнайы тік арқан қолданылды, себебі жыртқыштар, оның ішінде иттер, олжаны төменге тартуға табиғи бейім, ал бұрынғы зерттеулердегідей көлденең қозғалыстарды орындау оларға қиын.

Сынаққа 16 үй иті қатысты. Жануарлар алдын ала оқытудан өтіп, тапсырманың мәнін түсінуге арналған бақылау сынақтарымен бірге алты түрлі тапсырманы орындады. Жағдайға байланысты, арқанды тартқанда дәмді тағам не иттің өзіне, не адамға, не екеуіне бірдей, не ешкімге берілмеді. Сонымен қатар, сыйлықты кім алатыны — иесі ме, әлде бейтаныс адам ба — иттердің мінез-құлқына әсер ете ме, соны да тексерді.

Зерттеу нәтижелері

Иттер дәмді тағам өздеріне тиесілі болған жағдайда арқанды әлдеқайда жиі тартты, бұл тағамды адам да алса да, айырмашылық болмады. Егер тағам тек адамға немесе ешкімге арналмаса, иттер тапсырмаға қызығушылығын тез жоғалтты. Адамның қасында болуы жануарлардың мінез-құлқына айтарлықтай әсер етпеді.

Иесі мен бейтаныс адамға қатысты реакцияда елеулі айырмашылық байқалмады. Иттер иелеріне ерекше жомарттық танытпады, кей жағдайларда тіпті бөгде адамның қатысуында қажетті әрекетті жиі орындады. Алайда бұл әсер өз марапатын алуға деген ынтамен салыстырғанда әлдеқайда әлсіз болды.

Қорытындылар мен болашақ жоспарлар

Зерттеушілер эксперимент нәтижелері иттерде эмпатия жоқ дегенді білдірмейтінін атап өтті. Тамақ түріндегі сыйлық өте күшті ынталандырушы болғандықтан, мүмкін болатын әлеуметтік себептерді көлеңкеде қалдыруы мүмкін деген түсінік ұсынылды. Яғни, сыйлық тағаммен байланысты болса, ит ең алдымен соған ұмтылады.

Алдағы уақытта адамға көмектесу тағам алумен байланысты болмайтын сынақтар жүргізу жоспарланып отыр. Авторлардың пікірінше, қатысушылар санының артуы, іріктеме аз болғанына қарамастан, жалпы нәтижеге айтарлықтай әсер етпес еді.