Шамамен 1,4 миллион жыл бұрын қазіргі Кения аумағында ежелгі приматтар тобы Лореньянг көлі жағалауындағы лайлы таяз жерді кесіп өтіп, іздер тізбегін қалдырған. Кейін бұл іздер шөгінділермен жабылып, бүгінгі күнге дейін сақталып қалды. Жақында жүргізілген зерттеу осы іздердің құрылымы мен жүріс ерекшеліктері бойынша Paranthropus boisei-ге жақын екенін көрсетті, алайда із қалдырған гомининдердің дене өлшемдері Homo erectus-ке сәйкес келеді. Бұл қайшылық түрді нақты анықтауды қиындатады.

Табылған орын және тарихи контекст

GaJi10 учаскесі — ежелгі Лореньянг көлінің шығыс жағалауында, қазіргі Туркана көлінің ізашары, солтүстік Кенияда орналасқан. Бұл жер палеонтологтарға 1978 жылдан бері белгілі. Ондаған жылдар бойы жүргізілген зерттеулер барысында мұнда көптеген ежелгі жануарлардың қазба қалдықтары мен іздері, соның ішінде гомининдердің аяқ іздері табылды. Қазба деректеріне сүйенсек, шамамен 1,43 миллион жыл бұрын бұл өңірде екі түр өмір сүрген: тік жүретін адам (Homo erectus) және Paranthropus boisei. Соңғысының жақ сүйектері мен азу тістері ірі болған, бұрынғы бағалаулар бойынша ол Homo erectus-тен аласа әрі жеңіл, ал табан құрылысы өзгеше болған.

Іздерді талдау

Қазіргі технологиялардың көмегімен мамандар әр іздің тереңдігін, табан күмбезінің көлемін, бас бармақтың ауытқу бұрышын, қадам ұзындығын, сондай-ақ жүру жылдамдығы мен дене өлшемдерін өлшеді. Бұл параметрлер басқа белгілі гоминин іздерімен, соның ішінде Танзаниядағы Лаэтоли (жасы 3,66 миллион жыл), Кениядағы 1,5 миллион жылдық іздер және қазіргі адамдардың іздерімен салыстырылды.

Талдау нәтижесінде табан құрылысы Paranthropus boisei-ге жақын екені анықталды: ежелгі гомининдердің табан күмбезі жалпақтау, табанның ауысу механизмі өзгеше, ал бас бармақ сыртқа қарай ауытқыған. Алайда іздердің өлшемі бойы 180 сантиметрге, салмағы 75–80 килограммға дейін жететінін көрсетеді, бұл Paranthropus boisei-дің бұрынғы бағаларынан (бойы 160 см, салмағы шамамен 52 кг) әлдеқайда жоғары.

Мүмкін интерпретациялар

Егер бұл іздер шынымен Paranthropus boisei-ге тиесілі болса, онда олардың арасында бұрын ойлағаннан ірі дарақтар болғанын көрсетеді. Ал егер іздерді Homo erectus қалдырған болса, бұл түр өкілдерінің табан құрылысы мен жүрісінде айтарлықтай әртүрлілік болғанын білдіреді. Сондай-ақ, бұл іздер ғылымға белгісіз басқа түрге тиесілі болуы мүмкін, бірақ әзірге мұны растайтын деректер жоқ — сол кезеңге тән барлық қазбалар тек екі белгілі топпен байланысты.

Әлеуметтік мінез-құлық және өмір салты

Іздер бір бағытта жүріп, ірі дарақтарға тиесілі болуы мүмкін, бұл ересек аталықтардың бірге қозғалғанын көрсетеді. Бұл — ежелгі гомининдердің әлеуметтік мінез-құлқы туралы сирек кездесетін тікелей дәлел. Әдетте мұндай қорытындылар жанама белгілерге сүйеніп жасалады, ал бұл жерде нақты өмір сәті сақталған.

Көл жағалауына жиі бару, шамасы, су өсімдіктерін, моллюскаларды және балықты іздеумен байланысты болған. Ресурстарға бай бұл аймақтар Homo erectus пен Paranthropus boisei-дің бір өңірде ұзақ уақыт қатар өмір сүруіне мүмкіндік берген.

Қорытынды

Лореньянг көлі жағасындағы ежелгі гоминин іздерін зерттеу осы түрлердің морфологиясы мен әлеуметтік мінез-құлқы туралы жаңа сұрақтар туындатты. Табан құрылысы мен дене өлшемдеріндегі қайшылықтарға байланысты іздердің нақты қай түрге тиесілі екенін анықтау әзірге мүмкін емес. Өңірде басқа түрдің бар екенін көрсететін жаңа қазбалар табылған жоқ.