Ғалымдар Әлемде ақыл-ойға ие өмірді ұзақ уақыт бойы қолдай алатын планеталардың қаншалықты жиі кездесетінін анықтауға тырысты. Олардың есептеулері көрсеткендей, егер Құс жолында біздің өркениетімізбен қатар дамып жатқан тағы бір өркениет болса, ол Галактиканың қарама-қарсы жағында орналасуы мүмкін.

Бөгде өркениеттерді іздеудің тарихы

Юрий Гагариннің ғарышқа ұшқанынан кейін, 1961 жылы америкалық радиоастроном Фрэнк Дрейк біздің Галактикамыздағы ақыл-ойға ие өркениеттердің санын бағалауға мүмкіндік беретін әйгілі теңдеуді ұсынды. Оның мақсаты — бұл тақырыпты фантастикадан шынайы ғылыми зерттеулер саласына көшіру еді.

Дрейк теңдеуінде жұлдыздардың Галактикадағы түзілу жылдамдығы, планеталары бар жұлдыздардың үлесі, тіршілікке қолайлы аймақтағы планеталардың саны, өмір мен ақыл-ойдың пайда болу ықтималдығы, байланыс технологияларының болуы және өркениеттің орташа өмір сүру ұзақтығы сияқты параметрлер ескеріледі. Нәтижесінде, бұл теңдеу байланыс орнатуға болатын ақыл-ойға ие қоғамдардың санын бағалауға мүмкіндік береді.

Алайда көптеген белгісіз параметрлерге байланысты, теңдеу нәтижелері тіршілікке толы әлемдердің көптігін де, сондай-ақ Әлемдегі толық жалғыздығымызды да көрсетуі мүмкін.

«Екінші Жерді» іздеудің жаңа тәсілі

Жақында Австрия ғылым академиясының Ғарыштық зерттеулер институтының зерттеушілері басқа әдісті ұсынды: олар ақыл-ойға ие өмірдің пайда болуы мүмкін планеталардың санын бағалауға назар аударды. Ғалымдар өз қорытындыларын Еуропалық планетарлық ғылыми конгресс пен Америкалық астрономиялық қоғамның Планетарлық ғылым бөлімінің бірлескен конференциясында ұсынды.

Олардың пікірінше, өркениеттің пайда болуы үшін Жерге барынша ұқсас планета қажет. Мұнда тек жұлдыздың тіршілікке қолайлы аймағында орналасуы мен атмосферасының болуы ғана емес, сонымен қатар атмосфераның нақты құрамы да маңызды.

Атмосфера мен геологиялық үдерістердің рөлі

Ғалымдар азотқа бай атмосферасыз тіршілікке қолайлы планетаның болуы екіталай деп санайды. Жерде азот ауаның 78%-ын құрайды және сұйық судың бетінде болуына қажетті атмосфералық қысымды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, азот жануды тежейді, бұл отты бақылауға мүмкіндік береді, әрі ДНҚ, РНҚ, ақуыздар мен ферменттердің құрамына кіреді — онсыз бірде-бір жасушаның өмір сүруі мүмкін емес.

Технологиялық дамуға оттегі де қажет: онсыз отты пайдалану мүмкін емес, ал оттегінің қатысуымен жүретін зат алмасу организмге анаэробты үдерістерге қарағанда әлдеқайда көп энергия береді. Сондықтан күрделі анаэробты тіршілік формаларының пайда болуы екіталай деп есептеледі.

Оттегі биологиялық емес жолмен де түзілуі мүмкін, бірақ өте аз мөлшерде. Оның жиналуы үшін фотосинтез қажет, ал фотосинтез үшін атмосфераға жанартаулар арқылы түсетін көмірқышқыл газы керек. Жанартаулық белсенділік, өз кезегінде, тектоникалық плиталардың қозғалысына байланысты. Егер планетада тектоника болмаса, онда ол ақыл-ойға ие тіршілік үшін қолайлы орын бола алмайды.

Галактикада Жердің қанша «егізі» бар?

Белгілі экзопланеталар туралы деректерді талдай отырып, ғалымдар Құс жолында Жердің мүмкін «көшірмелерінің» санын бағалауға тырысты. Мұндай планеталарды олар өзге өркениеттердің өмір сүруі үшін ең ықтимал орындар деп санайды. Есептеулер көрсеткендей, бізге ең жақын бөгде өркениет 33 мың жарық жылынан жақын емес болуы мүмкін. Салыстыру үшін, Күн жүйесі Галактиканың орталығынан 26 мың жарық жылы қашықтықта орналасқан, яғни ықтимал бөгде тіршілік иелері галактикалық дискінің басқа жағында болуы мүмкін.

Уақыт факторы және даму синхрондылығы

Зерттеушілер өмір мен ақыл-ой әртүрлі планеталарда бір мезгілде пайда болып, дамымайтынын да ескерді. Кейбір өркениеттер жойылып кеткен болуы мүмкін, ал басқалары әлі пайда болмаған. Олардың бағалауынша, Құс жолында бізбен бір уақытта тек бір өркениет өмір сүре алады, әрі ол бізден әлдеқайда дамыған және кем дегенде 280 мың жыл бұрын эволюцияланған болуы тиіс.