Ғасырдан астам уақыт бойы археологтар Еуразия мен Солтүстік Америкадағы палеолит тұрақтарында табылған жүнді мамонттардың (Mammuthus primigenius) ірі сүйек шоғырларының шығу тегін талқылап келеді. Бұл олжаларды түсіндіретін екі негізгі гипотеза бар. Біріншісі — мамонттарды ежелгі адамдар аулаған, оған сүйектердің жанында табылған ошақтар, тас құралдар, сондай-ақ жануарлардың сүйектеріндегі кесілген іздер, соққы белгілері мен қадалған найза ұштары дәлел бола алады. Екінші нұсқа бойынша, адамдар тек табиғи жолмен қаза тапқан жануарлардың қалдықтарын жинап, олардың етін, азу тістерін және басқа да материалдарын пайдаланған, ал тірі мамонттармен қауіпті қақтығыстарға түспеген.

Халықаралық палеогенетиктер мен эволюциялық генетиктер тобы бұл сүйек шоғырларының қалай пайда болғанын анықтау үшін зерттеу жүргізді. Қазіргі заманғы ежелгі ДНҚ талдау әдістерінің көмегімен 521 мамонттың қалдығы зерттелді. Оның ішінде 100 үлгі адам әрекетімен байланысты 11 археологиялық ескерткіштен (жасы — 20–30 мың жыл), ал 421 үлгі жануарлар, шамасы, табиғи жолмен қаза тапқан жерлерден алынған.

Талдау нәтижелері көрсеткендей, адам қатысуынсыз қаза тапқан мамонттардың арасында 66,5% — аталықтар болған. Бұл қазіргі пілдердегідей, ересек аталық мамонттар көбіне жеке өмір сүріп, табыннан жиі бөлініп, үлкен қауіп-қатерге ұшырағандықтан, табиғи тұзақтарға түсіп қалу ықтималдығы жоғары болғанымен түсіндіріледі. Мұндай заңдылық бизондар мен қоңыр аюлар сияқты басқа жануарларда да байқалады.

Ал ежелгі адамдардың тұрақтарында жағдай басқаша: зерттелген 100 жануардың 70-і аналықтар болып шыққан. Мұндай арақатынас әлемнің әртүрлі аймақтарындағы ескерткіштерде дерлік барлық жерде тіркелген, бұл кездейсоқтықпен түсіндіру қиын. Егер сүйек шоғырлары табиғи жолмен пайда болса, аталықтар мен аналықтардың саны шамамен тең немесе табиғи өлім орындарындағыдай аталықтар басым болар еді. Алайда деректер керісінше нәтиже көрсетті.

Зерттеушілер ежелгі аңшылардың таңдауын түсіндіретін екі ықтимал себеп ұсынды. Біріншіден, аналық мамонттар көлемі жағынан кіші әрі жеңіл болған, ал қасында төлі болса, табынның жылдамдығы төмендеп, ұрпаққа қамқорлық жануарларды баяу әрі осал еткен. Мұндай олжаға қол жеткізу оңайырақ әрі қауіпсіздеу болған. Екіншіден, қазіргі пілдерге ұқсас, аналықтар төлдерімен жыл сайын бірдей маусымдық маршруттармен жүрсе, аталықтар қозғалысы тұрақсыз болған. Егер ежелгі адамдар табындардың көшу жолдарын жақсы білсе, олар мамонттармен жиі кездесетін жерлерде тұрақтар құрған болуы мүмкін.

Мұндай тактика адамдардың мамонттардың мінез-құлқы туралы білімге ие болғанын және бұл ерекшеліктерді аңшылықта пайдаланғанын көрсетеді. Ежелгі аңшылар жануарларды бақылап, олардың маршруттарын түсініп, осы білімге сүйене отырып аңшылықты жоспарлаған.

Алынған нәтижелер мұз дәуіріндегі адамдар мен мамонттардың өзара әрекеттестігіне және бұл жануарлардың олардың өміріндегі рөліне, сондай-ақ мамонттардың соңғы кезеңдеріне жаңаша қарауға мүмкіндік береді. Егер адамдар ұзақ уақыт бойы негізінен аналықтарды аулаған болса, бұл популяциялардың қалпына келу қабілетін біртіндеп төмендетуі мүмкін еді, өйткені ересек аналықтардың жоғалуы түрдің санына аталықтардың дәл сондай шығынынан әлдеқайда қатты әсер етеді.

Зерттеу қорытындылары Current Biology журналында жарияланды.