Қиыр Шығыс барыстары – жойылып кету қаупі төніп тұрған ең сирек ірі мысықтардың бірі. Соңғы он жылда Ресейдегі «Барыс жері» ұлттық паркінде бұл жануарлардың саны шамамен үш есеге артты.

Тарихи таралу аймағы және қазіргі жағдайы

XIX ғасырда Қиыр Шығыс барыстары Уссурий өлкесінің оңтүстігінде (қазіргі Приморье және Хабаров өлкелері), Қытайдың солтүстік-шығысында және Корей түбегінде мекендеген. XX ғасырдың соңына қарай олардың таралу аймағы Ресейдің Приморье өлкесінің оңтүстік-батысындағы және Қытайдың солтүстігіндегі шекаралас шағын аумақтарға дейін қысқарды. Қазіргі уақытта барыстардың таралу шекарасы анық емес және маусымға байланысты өзгеріп отырады.

Популяцияны сақтау және қалпына келтіру шаралары

2013 жылы Ресейдің Табиғи ресурстар министрлігі Қиыр Шығыс барысының өміршең популяциясын сақтап, оның тарихи таралу аймағын қалпына келтіру міндетін қойды. Жойылып кету қаупі бар түрді тиімді қорғау үшін оның санын қалпына келтіруге әсер ететін демографиялық үдерістерді зерттеу қажет.

Зерттеу нәтижелері

«Барыс жері» ұлттық паркінің қызметкерлері шетелдік әріптестерімен бірге 2014–2023 жылдар аралығындағы фототұзақ деректерін талдады. Зерттеу Scientific Reports журналында жарияланды.

Он жыл ішінде барыстардың тығыздығы шамамен үш есеге өсті – 0,89-дан 2,64-ке дейін 100 шаршы шақырымға шаққанда. Популяцияның орташа жылдық өсімі 12% болды. Өсімнің негізгі себебі – ересек жануарлардың жоғары тіршілік ету деңгейі, бұл қорғау шараларының күшеюімен байланысты. Ересек барыстардың тіршілік ету деңгейі 79–91% аралығында бағаланды.

Күшіктердің туылуы популяцияның өсуіне аз әсер етті – шамамен 4,7%. Орта есеппен бір ұяда 1,5 күшік болған, бірақ бұл көрсеткіш уақыт өте келе төмендеді. Барыстардың саны артқан сайын олардың жеке аумақтарының көлемі азайды. Зерттеушілер популяция ұлттық парктің қолдай алатын шегіне жақындап қалғанын атап өтеді.

Халықаралық ынтымақтастық және болашағы

Түрді әрі қарай қалпына келтіру үшін барыстардың мекендеу аймағын кеңейтіп, халықаралық ынтымақтастықты дамыту қажет. 2024 жылы Ресей мен Қытай Қиыр Шығыс барысы мен Амур жолбарысына арналған трансшекаралық қорық құру туралы келісімге қол қойды. Қорғалатын аумақтарды біріктіретін жаңа қорық «Үлкен мысықтар жері» деп аталды. Бұл аумақта 223 барыс мекендейді: 135-і Ресейде, 115-і Қытайда тіркелген, оның ішінде 27 жануар мемлекеттік шекараны кесіп өтеді.