Жердің магнит өрісіндегі әлсіз аймақ Оңтүстік Атлантика үстінде айтарлықтай ұлғайып, бұл орбиталық спутниктер мен басқа да ғарыштық техникалар үшін қауіп-қатерді арттырды. Соңғы 11 жылдағы зерттеулер бұл әлсіздік аймағының кеңеюін жалғастырып жатқанын және оның динамикасы бұрын ойлағаннан әлдеқайда күрделі екенін көрсетті.

Жердің магнит өрісінің ерекшеліктері

Біздің планетамыздың магнит өрісі сыртқы ядродан ағып жатқан балқыған темір ағындарының әсерінен қалыптасады және жер бетін ғарыштық радиациядан қорғайды. Алайда бұл өріс тұрақты емес және өзінің осал аймақтарына ие.

Оңтүстік Атлантикалық аномалия

Осындай аймақтардың ішіндегі ең белгілісі – Оңтүстік Атлантикалық аномалия. Бұл – магнит өрісінің кернеулігі айтарлықтай төмендеген кең аумақ. Бұл аймақ арқылы ұшу ғарыш аппараттары үшін қауіпті, себебі радиация деңгейінің жоғары болуы олардың электроникасында ақаулар туғызуы мүмкін.

Аномалияның дамуы туралы жаңа деректер

Дания техникалық университетінің ғалымдар тобы Еуропалық ғарыш агенттігінің Swarm миссиясының үш спутнигі 11 жыл бойы жинаған деректерді талдады. Бұл аппараттар планетаның тереңінен шығатын магниттік сигналдарды жоғары дәлдікпен өлшейді. Зерттеу нәтижелері Physics of the Earth and Planetary Interiors журналында жарияланды.

2014 жылдан 2025 жылға дейін Оңтүстік Атлантикалық аномалия үздіксіз кеңейіп келеді. Магнит өрісінің кернеулігі 26 000 нанотесладан төмен түскен аумақ Жер бетінің жалпы ауданының 0,9%-на дейін ұлғайды, ал аномалиядағы ең төменгі кернеулік 336 нанотеслаға азайды.

Өзгерістердің ішкі біркелкі еместігі

Маңызды жаңалық – бұл өзгерістердің ішкі біркелкі еместігі анықталды. Африканың оңтүстік-батысындағы аномалия бөлігі оның Оңтүстік Америка үстіндегі орталық бөлігіне қарағанда әлдеқайда жылдам әлсіреуде, әсіресе 2020 жылдан кейін. Мұның себебі Жердің сұйық ядросы мен мантиясының шекарасында, шамамен 3 000 километр тереңдікте жүретін күрделі процестерге байланысты. Бұл аймақтарда «кері ағын дақтары» деп аталатын құбылыстар бар: әдетте магнит өрісінің сызықтары ядродан сыртқа бағытталса, мұнда олар керісінше ішке қарай бағытталған.

Swarm деректері бойынша, Африка астындағы осындай дақтардың бірі батысқа қарай жылжып, осы аномалия бөлігіндегі өрістің әлсіреуін жеделдетуде.

Басқа аймақтардағы өзгерістер

Спутниктер сондай-ақ Солтүстік жарты шардың полярлық аймақтарында қарама-қарсы үрдістерді тіркеді. Мұнда екі күшті өріс аймағы ерекшеленеді: бірі Канадада, екіншісі Сібірде. Бақылау кезеңінде канадалық аймақ әлсіреп, оның аумағы планета бетінің 0,65%-на қысқарды. Ал Сібірдегі аймақ, керісінше, күшейіп, көлемі 0,42%-ға артты. Бұл процесс Солтүстік магнит полюсінің Сібірге қарай жылжуымен және ядро ішіндегі балқыған металл ағындарының қайта бөлінуімен тікелей байланысты.

Бақылаулардың маңызы

Жер бетінде байқалатын әртүрлі өзгерістер планетаның тереңіндегі күрделі гидродинамикалық процестерді көрсетеді. Бұл магнит өрісінің өзгерістері біркелкі емес, көптеген жергілікті процестердің өзара әрекеттесуінің нәтижесі екенін дәлелдейді.

Орбитадан тұрақты мониторинг жүргізу тек өзгерістерді тіркеуге ғана емес, сонымен қатар Жердің магниттік қалқанының жұмысын басқаратын негізгі механизмдерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Бұл «ғарыштық ауа райын» болжау мен навигациялық жүйелердің қауіпсіз жұмысын қамтамасыз ету үшін өте маңызды.