Жерден 183 жарық жылы қашықтықта астрономдар біздің Күн жүйесіне ұқсас жүйенің эволюциясының соңғы кезеңін бақылап отыр. Онда өліп бара жатқан жұлдызынан аман қалған, бірақ кейін оның әсерінен жойылған планеталардың қалдықтарынан тұратын диск ақ ергежейдінің айналасында қалыптасқан.

Күннің болашағы: Қызыл алып пен ақ ергежейлі

Ғалымдардың бағалауынша, шамамен бес миллиард жылдан кейін Күннің ядросындағы термоядролық реакциялар үшін қажет отын қоры таусылады. Осыдан соң гравитацияны ұстап тұратын ештеңе қалмайды, ядро сығыла бастайды және қызады, ал жұлдыздың сыртқы қабаттары, керісінше, қызып, кеңейеді. Күн қызыл алып сатысына өтеді, өзінің қазіргі өлшемінен шамамен 200 есе үлкейеді. Оның қабығы, болжам бойынша, Венера орбитасына дейін жетеді, тіпті Жер мен Марсты да жұтып қоюы мүмкін.

Эволюциясының соңында Күннің сыртқы қабаттары, жұтылған планеталардың заттарымен бірге, ғарышқа шашылып, қысқа уақытқа жарқыраған бұлт — планетарлық тұмандық түзеді. Бірнеше ондаған мың жылдан кейін бұл тұман сейіледі, ал жүйеде тек планета көлеміне дейін сығылған Күн ядросы — ақ ергежейлі қалады, оны газ алыптары мен басқа аман қалған денелер қоршап тұрады.

GD 362: Жұлдыз өлімінен кейінгі жүйе

Астрономдар ақ ергежейлі жұлдыздар жүйелерінде осындай сценарийлердің әртүрлі нұсқаларын тіркеп жүр. Жақында америкалық астрофизиктер GD 362 жүйесін қызықты мысал ретінде сипаттады, ол бізден 183 жарық жылы қашықтықта, Геркулес шоқжұлдызында орналасқан. Оның орталығында — массасы Күннің 0,6 массасына жуық ақ ергежейлі бар, ол бағалау бойынша, біздің Күннен сәл ауырлау жұлдыздың ядросы болған. Спектрлік талдау көрсеткендей, бұл нысан ақ ергежейлі күйінде 680 миллион жыл өмір сүріп келеді.

GD 362 айналасында планеталар әлі анықталған жоқ, бірақ бұл қазіргі құралдардың шектеулігімен байланысты болуы мүмкін, өйткені олар мұндай қашықтықта Юпитерден 25 есе жеңіл нысандарды анықтай алмайды.

Қалдықтар дискісі: Жойылған әлемдердің ізі

GD 362 айналасында планеталардың орнына ұсақ бөлшектерден тұратын диск анықталған, ол ақ ергежейліден 4,5-тен 12 миллион километрге дейінгі қашықтықта созылып жатыр (салыстыру үшін, Меркурийдің Күннен орташа қашықтығы — 58 миллион километр). Дискінің қалыңдығы шамамен 42 мың километрге жетеді, бұл ақ ергежейлінің диаметрінен екі есе артық.

Диск күшті инфрақызыл сәуле шығарады, бұл шаң мен қатты бөлшектердің шоғырлануына тән. Астрономдардың пікірінше, бұл — бұрынғы планеталар мен астероидтардың тасты денелерінің қалдықтары. Дискідегі заттың жалпы массасы біздің жүйедегі ергежейлі планета Церераның массасына жуық. Мүмкін, онда әлі анықталмаған ірі фрагменттер де бар шығар, ал материалдың бір бөлігі ақ ергежейліге жұтылып кеткен.

Ақ ергежейлілер маңында планеталар қалай жойылады

GD 362 жүйесінің ерекшелігі — бұл қалдықтар қызыл алып сатысында жұлдызға жұтылған планеталарға тиесілі емес, өйткені ондай жағдайда олардан еш із қалмас еді. Зерттеушілер бұл әлемдер жұлдыз ақ ергежейліге айналғаннан кейін жойылған деп болжайды.

Жүйенің сыртқы бөлігінде хаос пайда болған: гипотетикалық газ алыбының немесе бірнеше ірі планетаның гравитациясы кіші денелерді жұлдызға жақын орбиталарға бағыттаған. Ақ ергежейліге тым жақындаған мұндай нысандар Рош шегінен өтеді — бұл шекарадан кейін тартылыс күштері оларды бөлшектеп жібереді. Жойылған денелердің қалдықтары кейіннен байқалып отырған дискіні құрайды.

Осылайша, GD 362 жүйесі біздің жүйемізге ұқсас планеталық жүйелердің жұлдыздары өліп, миллиардтаған жылдар өткен соң қандай күйге түсуі мүмкін екенін айқын көрсетеді.