Британдық экологтар зерттеу жүргізіп, адамдардың көпшілігі күннен қорғайтын кремдердің Дүниежүзілік мұхитқа зияны туралы хабарсыз екенін анықтады. Ғылыми әдебиеттерді талдау мен жергілікті сауалнама нақты экологиялық қауіптер мен тұтынушылардың күнделікті әдеттері арасында айтарлықтай алшақтық бар екенін көрсетті.

Күннен қорғайтын құралдардың қоршаған ортаға әсері

Миллиондаған адам тері қатерлі ісігінің алдын алу үшін күннен қорғайтын кремдерді тұрақты қолданады. Мұндай құралдардың негізгі құрамдас бөліктері — химиялық ультракүлгін сүзгілер. Жыл сайын шамамен 10 миллион тонна осындай заттар өндіріледі, оның ішінде 14 мың тоннасы маржан рифтері аймағына түседі. Бұл химикаттар шомылу кезінде теріден жуылып, сондай-ақ сүлгілерді жуғаннан немесе душ қабылдағаннан кейін кәріз арқылы мұхитқа жетеді.

Зертханалық жағдайда бұл заттардың маржандарды ағартатыны және балықтардың ДНҚ-сын зақымдайтыны анықталған. Ультракүлгін сүзгілердің жоғары концентрациясы әлемнің танымал туристік лагуналарында жиі тіркеледі. Кейбір курорттық аймақтарда, мысалы, Гавайи мен Таиландта, қауіпті кремдерді қолдануға заңмен тыйым салынған.

Күннен қорғайтын құралдардың құрамы мен қауіпсіздігі

Күннен қорғайтын танымал маркалардың кейбірінде бензол — қауіпті канцероген анықталған. Бірнеше жүз крем мен күннен кейінгі құралдардың тәуелсіз зерттеуінде 69 танымал брендтің 27%-ында бензол табылды.

Қоғамның хабардарлығы

Британдық зерттеушілер халықтың күннен қорғайтын кремдердің зияны туралы хабардарлық деңгейін зерттеді. Әлемдік ғылыми әдебиеттерге жүйелі шолу бұл тақырыптың іс жүзінде зерттелмегенін көрсетті: кремдермен мұхиттың ластануын қабылдау туралы тек тоғыз рецензияланған мақала табылды. Жұмыстарды талдау жаһандық үрдісті көрсетті: тұтынушылар косметиканың зияны туралы аз біледі, бірақ ақпарат болған жағдайда қауіпсіз баламаларға көшуге дайын.

Ұлыбританияда бұл тақырып бойынша деректер болмағандықтан, Плимут жағалау қаласында 281 адамның қатысуымен жергілікті сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға қатысқандардың 89%-ы соңғы бір жылда кем дегенде бір рет күннен қорғайтын крем қолданған, ал 55%-ы бұл өнімдердің теңіз флорасы мен фаунасына зияны туралы ешқашан ойланбаған.

«Рифтерге қауіпсіз» косметика туралы білім

Адамдардың «рифтерге қауіпсіз» деп белгіленген экологиялық косметика туралы білетіні де тексерілді. Компаниялар мұндай таңбалауды назар аударту үшін қолданады, бірақ бұл ұғым заңмен реттелмеген, сондықтан мұндай жазумен кәдімгі крем де сатылуы мүмкін. Сауалнама нәтижесінде респонденттердің 81%-ы бұл терминді ешқашан естімегені анықталды.

Зерттеу шектеулері мен аймақтық ерекшеліктер

Британдық зерттеудің әдістемесінде шектеулер бар: кездейсоқ өтіп бара жатқан адамдарға сауалнама жүргізу кезінде қатысушылардың жасы, жынысы және білімі ескерілмеді. Дегенмен, айқын үрдіс байқалды: суық климатты елдерде, маржандардың жойылу мәселесі өзекті емес жерлерде, адамдар мұндай косметиканың химиялық ізі туралы білмейді. Ресейде тұтыну саласындағы экологиялық күн тәртібі әлсіз дамығандықтан, күннен қорғайтын кремдердің зияны туралы хабардарлық деңгейі, мүмкін, одан да төмен.

Маржан рифтеріне әсері және ғылыми қорытындылар

Маржан рифтері ағарудан кейін қалпына келуге қабілетті. Австралияның шығыс жағалауында симбиотикалық балдырларын жоғалтқан маржандардың түсі қайта қалпына келгені байқалды. Дегенмен, ғылымда белгілі бір скепсис сақталады: кремдерді қолдану мен нақты рифтердің жойылуы арасында тікелей себеп-салдар байланысы дәлелденбеген, өйткені мұхитқа жаһандық жылыну, микропластик, ауылшаруашылық ағынды сулар және табиғи экологиялық факторлар да әсер етеді. Алайда, зертханалық сынақтар ультракүлгін сүзгілердің тек маржандарға ғана емес, балықтар мен балдырларға да уытты екенін растайды, бұл жақын курорттық аймақтар үшін, мысалы, Қара теңізде де өзекті болуы мүмкін.

Перспективалар мен ұсыныстар

Экожүйелерге химиялық жүктемені азайту — қазірдің өзінде қолға алуға болатын қадам. Тұтынушылардың экологиялық хабардарлығын арттыру осы жолдағы алғашқы кезең ретінде ерекшеленеді.