Марс бетінде Жердегіге ұқсас, әдетте су ағындарынан пайда болатын көптеген жыралар анықталған. Алайда планетологтар бұл құрылымдардың мұздықтардың еруінен пайда болуы екіталай деп санайды, себебі Марстағы атмосфералық қысым сұйық судың болуына тым төмен.

Жыралар — Марстағы ең кең таралған геологиялық түзілімдердің бірі, олардың саны ондаған мыңға жетеді. Көбіне олар орта және жоғары ендіктерде кездеседі, ал экватор маңында дерлік жоқ. Мұндай таралу жыралардың еріген сумен байланысы болуы мүмкін екенін көрсетеді, өйткені экваторда мұздықтардың түзілуіне тым жылы.

Әр марсиандық жазда жыралардың беткейлерінде тік қара жолақтар пайда болып, ұзарады. Бұл жолақтарды өте тұзды су ағындары қалыптастырады деген болжам бар, бірақ соңғы уақытта бұл құбылысты құрғақ құм мен шаңның сырғуымен түсіндіретін нұсқа сенімдірек саналады.

Жыралардың болуы түсіндіруді қажет етеді, өйткені олар үлкен су массаларының ағу іздеріне ұқсайды. Бұл құрылымдар геологиялық тұрғыдан жас — оларға бірнеше миллион жылдан аспайды, ал марсиандық су қоймалары миллиардтаған жыл бұрын жоғалып кеткен. Осыдан кейін планетаның атмосферасы соншалықты сирек болды, мұз ерігенде су бетінде жинала алмады: төмен қысымда мұз қызған кезде бірден газға айналады.

Сорбонна университетінің (Франция) зерттеушілері осындай жағдайда жыралар қалай пайда болуы мүмкін екенін анықтауға тырысты. arXiv.org препринт серверінде жарияланған мақаласында олар бұл процесті Марс осінің еңкеюінің ауытқуы тудыруы мүмкін деп болжайды. Белгілі болғандай, планетаның осі жүздеген мың жыл ішінде 15-тен 45 градусқа дейін өзгеруі мүмкін. Қазір ол 25 градустан сәл асады, бірақ бұрын көбірек болған, бұл полюстердегі мұздың қарқынды булануына және төменгі ендіктерде мұздықтардың түзілуіне әкелген.

Кейін осьтің еңкеюі азайып, орта ендіктерге көбірек жылу түсе бастады. Дегенмен, топырақ астында да сұйық су түзіле алмады, өйткені жылу жеткіліксіз енген.

Ғалымдар ең ықтимал сценарий ретінде топырақ пен тұз қоспалары бар жартылай мөлдір мұздықтардың еруін қарастырады. Күн сәулесі мұндай мұздықтарды ерекше жолмен еріте алады: мұз ішіндегі топырақ бөлшектері қызады да, жылуды айналасындағы мұзға береді. Су буланып, жергілікті парниктік әсер туғызады, бұл аздаған сұйық судың жиналуына мүмкіндік береді.

Осы нұсқаға сәйкес, су өз салмағымен сыртқа шығып, беткейлермен ағып кетеді. Алайда бұл сценарий де ғалымдар үшін сенімсіз болып отыр. Сондықтан жыралар судан емес, құрғақ құм мен шаңның көшкіндерінен пайда болуы мүмкін деген болжам қалады.