Алдағы он жылда әлемдегі ірі ғарыш державаларының бірі Марсқа миссия жіберуді жоспарлап отыр. Экспедицияның басты мақсаты – Қызыл планетада тіршілік белгілерін іздеу. Алайда зерттеушілер алдында маңызды мәселе тұр: Марстағы ықтимал тіршілікті Жерден кездейсоқ жеткізілген микроағзалардан қалай ажыратуға болады?

Жаңа зерттеу нәтижелері Марсты Жердің биологиялық ластануынан толық қорғау аса күрделі міндет екенін көрсетті. Ғарыш агенттіктері басқа планеталарға жіберілетін жабдықтарды қатаң стерилизациядан өткізеді: аппараттар 120-200 градус Цельсийге дейін қыздырылады, құрастыру цехтары үнемі сутегі асқын тотығымен, спирт ерітінділерімен және ультракүлгін сәулемен өңделеді, ал ауа HEPA-фильтрлер арқылы тазартылады.

Мұндай шаралардың қажеттілігі Жердегі тарихи тәжірибемен түсіндіріледі: мұнда инвазиялық түрлер бірнеше рет жергілікті экожүйелерді түбегейлі өзгерткен. Марста қарапайым тіршілік формалары болуы мүмкін деген болжам бар – бұған атмосферадағы метан мен оттегінің ауытқуы дәлел. Ғылыми қорытындылардың сенімділігі үшін табылған ағзалардың марстық шығу тегін анықтау аса маңызды.

Америкалық зерттеушілер Tersicoccus phoenicis бактериясын ғарыш техникасын құрастыратын стерильді бөлмелерден толық жою мүмкін еместігін анықтады, сондықтан ол аппараттардың өзінде де сақталуы ықтимал. Бұл зерттеу нәтижелері Microbiology Spectrum журналында жарияланды.

Tersicoccus phoenicis алғаш рет NASA-ның стерильді бөлмелерінде және «Феникс» марстық зондының бетінде анықталған. Кейін бұл микроағза Оңтүстік Америкада да табылды, бұл оның ғарыш өнеркәсібі нысандарында кең таралғанын көрсетеді. Бактерия қатты стерилизация мен өте төмен ылғалдылық жағдайында да өмір сүре алады.

Зерттеу авторлары бұл түрдің тек экстремалды ортаға ғана емес, оны анықтау әдістеріне де бейімделгенін анықтады. Стерильділікті стандартты тексеру – беттерден алынған үлгілерді қоректік ортаға себу арқылы жүргізіледі. Алайда Tersicoccus phoenicis бұл әдіске төзімділік көрсетті: қолайсыз факторлардан кейін миллион жасушаның тек 1-4-і ғана зертханада көбейе бастайды. Қалғандары да жойылмайды – тіпті 83 сағаттық стерилизациядан кейін де өсуі минималды болып қалады.

Бұрынғы тексерулер мұншалықты ұзақ жүргізілмегендіктен, бұл түрдің тірі қалуы байқалмаған. Зерттеушілер процесті жылдамдату үшін қоректік ортаға туыстас Micrococcus luteus бактериясының ақуызын қосты. Бұл өсу басталу уақытын 31 сағатқа дейін қысқартты.

Ғалымдар актинобактериялар тобының барлығы ұқсас тіршілік ету механизмдеріне ие екенін атап өтті, бұл басқа түрлердің де осындай төзімді болуы мүмкін екенін білдіреді. Қолданыстағы әдістер бөлмелер мен жабдықтардың толық тазартылғанын дәл анықтауға кепілдік бермейді. Micrococcus luteus ақуызы жағдайды жақсартуы мүмкін, бірақ оның барлық ықтимал бактерия түрлеріне әсері әлі анықталмаған.

2030 жылдары SpaceX ауқымды марстық миссияларды жоспарлап отыр, бұл Жердің тірі ағзаларымен планетаны ластау қаупін күрделендіреді. Сондықтан қазірдің өзінде автоматты станциялар арқылы Марсқа қандай бактерия түрлері жеткізілуі мүмкін екенін анықтау қажет. Әйтпесе, Қызыл планетада Tersicoccus phoenicis секілді стерилизацияға төтеп беріп, марсқа ұқсас ортада тіршілік ете алатын жаңа микроағзалар түрлері табылуы мүмкін.