1933 жылы Константин Циолковский ақылды бөгде өркениеттер Жерге неге әлі келмегенін ойлады. Кейін, 1950 жылы, осыған ұқсас сұрақты Энрико Ферми көтеріп, әйгілі «Ферми парадоксының» тұжырымдалуына себеп болды. Қазіргі астрономиялық зерттеулердің нәтижесінде тек біздің Галактикамызда ондаған миллиард планета бар екені анықталды, олардың жүздеген миллионы тіршілікке қолайлы аймақта орналасқан. Бұл Ферми парадоксын бұрынғыдан да өзекті етеді.

Байланыстың болмауын түсіндіретін мүмкін себептер

Циолковский адамзат өркениетінің дамуы әлі төмен деңгейде деп есептеген, сондықтан дамыған бөгде өркениеттер бізбен байланыс орнатуға ұмтылмайды деп болжаған. Дегенмен, бұл кездейсоқ кездесулердің болу мүмкіндігін жоққа шығармайды, мұндай жағдайлар Жер тарихында да болған.

Манчестер университетінің зерттеушісі Карл Саганның гипотезасын еске алып, жаңа түсініктеме ұсынды. Бұл гипотезаға сәйкес, біз дамыған өркениеттерді анықтай алмаймыз, себебі біз қолданатын радиодиапазон алыс қашықтықтағы байланыс үшін тиімсіз. Технологиялық прогресс барысында қысқа радиотолқындар қолданылады, оларды анықтау әлдеқайда қиын.

Басқа іздеу әдістерінің де шектеулері бар, мысалы, планеталардың бетінде болатын өзгерістерді бақылау. Егер бөгде өркениеттер автоматтандырылған жылыжайлар немесе шашыраңқы құрылыстар қолданса, олардың әрекетін ғарыштан байқау мүмкін болмауы мүмкін.

Өркениеттерді бақылау терезесі

Саган өркениеттердің «терезесі» өте тар болады деп болжаған, яғни оларды белгілі бір қысқа уақыт аралығында ғана анықтауға болады, содан кейін олардың іздері бақылауға қолжетімсіз болып кетеді.

Корнелл университетінің препринт серверінде жарияланған жаңа ғылыми жұмыстың авторы жасанды интеллект пайда болғаннан кейін өркениеттердің дамуының моделін ұсынды. Ол қазіргі нейрожелілер шамамен әр бес жыл сайын өз мүмкіндіктерін екі еселейді, ал күшті жасанды интеллект пайда болғанда даму қарқыны одан әрі жеделдейді деп атап өтті.

Зерттеушінің есептеуінше, бөгде өркениетті бақылау «терезесінің» ұзақтығы мың жылдан бар болғаны жиырма жылға дейін қысқаруы мүмкін. Бұл кезеңнің біздің уақытымызбен сәйкес келу ықтималдығы өте төмен, ал қазіргі телескоптар мұндай өркениеттерді алыс қашықтықтан анықтай алмайды.

Жасанды интеллектінің әсері

Зерттеуші жасанды интеллектінің қарқынды дамуы бөгде өркениеттердің прогресін соншалықты жылдамдатады деп болжады, нәтижесінде олардың «көрінетін терезесі» тым тар болып, оларды анықтау мүмкін болмайды. Теориялық тұрғыда, мысалы, шашыраңқы жылу секілді міндетті іздерді іздеуге болады, бірақ бұл өте күрделі.

Миды зерттейтін кейбір ғалымдар нейрожелілерде шынайы интеллект жоқ деп санайды және жақын болашақта күшті жасанды интеллект пайда болады деп күтпейді. Олардың пікірінше, адам миы өте күрделі, ал нейрожелілер — тек шектеулі мүмкіндіктері бар бағдарламалық қамтамасыз ету.

Бұл жағдайда жасанды интеллектінің әсерінен бөгде өркениеттердің «көрінетін терезесінің» қысқаруы болмауы мүмкін, сондықтан олардың іздерін таппауымызға басқа түсініктемелер қажет болады.