«Кеплер» ғарыш обсерваториясының мәліметтерін зерттеу барысында басқа жұлдыздардың айналасында айналатын бұрын белгісіз он комета анықталды. Олардың кейбірі жетілген жұлдыздар жүйесінде, ал біреуі қызыл алып жұлдыздың жанында табылды. Бұған дейін кометалардың белсенділігі уақыт өте келе бәсеңдейді деп есептелген еді.

Экзокометаларды қалай анықтайды

Алғашқы экзокометалар 1987 жылы табылған. Кометаларды жұлдыз дискісінің фонында өткен кезде байқау экзопланеталарға қарағанда оңайырақ: кометаның артынан жұлдыздың өзінен де кең болуы мүмкін шлейф қалады. Заттың сиректігіне қарамастан, қазіргі заманғы құралдар мұндай іздерді анықтай алады.

Бүгінде бірнеше ондаған экзокомета белгілі. Көбінесе оларды жұлдыз жарығының спектріндегі ерекшеліктер арқылы табады: кометаның құйрығы жарықты ерекше сіңіріп, қайта сәулелендіреді. Сонымен қатар, кометаның зат бұлты транзит кезінде жұлдыздың жарығын уақытша әлсіретеді, содан кейін оның жарықтығы біртіндеп қалпына келеді.

Жасанды интеллект көмегімен жаңа ашылулар

2009-2018 жылдары экзопланеталарды іздеумен айналысқан «Кеплер» деректерін талдай отырып, зерттеушілер нейрожеліні пайдаланды. Жасанды интеллект 201 мыңнан астам жұлдызды бақылау нәтижелерін өңдеп, 56 мың ықтимал экзокомета кандидаттарын анықтады. Сүзгіден кейін 1349 ықтимал экзокомета транзиті қалды, оларды ғалымдар қолмен қарап шықты. Нәтижесінде ең ықтимал 17 оқиғаның тізімі жасалды.

Олардың ішінде он комета бұрын белгісіз болған, қалғандары — бұрыннан белгілі экзокометалар. Белгілі бес экзокомета транзиті бір жұлдыздың — KIC 3542116 деп аталатын сары-ақ ергежейлі жұлдыздың жанында байқалды, ол Жерден 738 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл жүйеде кометалар 2018 жылдан бері бақыланып келеді. Бірнеше жылдық бақылау кезінде жұлдыздың алдында осынша комета өткен болса, жүйедегі осындай нысандардың жалпы саны туралы сұрақ туындайды, әсіресе олардың орбиталарының әртүрлілігін ескерсек.

Экзокометалар жас және жетілген жүйелерде

KIC 3542116 жұлдызы жас деп саналады. Бұрын табылған экзокометалардың көпшілігі дәл жас жүйелерде анықталған, бұл астрономдардың болжамына сәйкес келеді: жүйенің ішкі бөлігінде көптеген кометалар тек эволюцияның ерте кезеңдерінде болуы тиіс. Күн жүйесінде жүздеген қысқа мерзімді және ондаған ұзақ мерзімді кометалар белгілі, бірақ бұл жалпы аспан денелері санына қарағанда аз. Күннің жасы — 4,6 миллиард жыл.

Жетілген жұлдыздарда экзокометалардың табылуы астрономдар үшін күтпеген жаңалық болды: кейбір жұлдыздардың жасы миллиард жылдан асады деп бағаланады. Мысал ретінде — қызыл алып, негізгі эволюция кезеңін аяқтаған жұлдыз. Қазір ол Күннен сегіз есе үлкен, ал жастау кезінде сәл ғана үлкенірек болған. Мұндай жұлдыздар миллиардтаған жыл өмір сүреді. Бұл деректер әртүрлі жұлдыздық жүйелердегі кометалардың мінез-құлқы әлі толық зерттелмегенін көрсетеді.