Астробиологтар кәдімгі наубайханалық ашытқыларды Марс ортасын еліктейтін жағдайларға орналастырып, тәжірибе жүргізді. Зерттеу нәтижесінде бұл организмдер ерекше күйзеліс реакциясы механизмі арқылы марсиандық факторларға төтеп бере алатыны анықталды.

Марстағы перхлораттар: өмірге қауіп

2008 жылы «Феникс» қондырғысы Марс топырағында перхлораттар — хлор қышқылының тұздары бар екенін растады. Кейін бұл заттардың бар екені марсоходтармен де анықталды. Перхлораттар Марста кең таралған және барлық тұздардың басым бөлігін құрайды. Олардың ультракүлгін сәулелену әсерінен, хлор мен металл оксидтері қатысатын реакциялар нәтижесінде пайда болуы мүмкін деп есептеледі.

Перхлораттар — ДНҚ мен ақуыздарды бұзатын улы заттар. Олар жоғары радиация, қатты суық және төмен атмосфералық қысыммен бірге Марс ортасын Жердегі тіршілік үшін өте қолайсыз етеді.

Қосымша қауіптер: метеориттер мен соққы толқындары

Марстағы өмір үшін тағы бір қауіп — планетаның сирек атмосферасына байланысты метеориттер мен астероидтардың жиі құлауы. Әрбір соққы тірі жасушаларға зиян келтіретін соққы толқынымен бірге жүреді.

Ашытқылармен тәжірибе: марсиандық жағдайда тіршілік

Жақында Үндістандық зерттеушілер перхлораттар мен соққы толқындарының организмдердің өміршеңдігіне әсерін зерттеді. Тәжірибеде ашытқыларды марсиандыққа сәйкес (литріне 100 миллимоль) натрий перхлорат концентрациясы бар ортаға орналастырып, М=5,6 (Мах саны) дейінгі соққы толқындарына ұшыратты. Нәтижелері Proceedings of the National Academy of Sciences Nexus журналында жарияланды.

Зерттеу нысаны ретінде кәдімгі наубайханалық Saccharomyces cerevisiae ашытқылары таңдалды. Бұл организмдер әдетте қалыпты жағдайды ұнатады, бірақ төтенше ортада да тіршілік ете алады. Ашытқылар жақсы зерттелген және тез өседі, бұл тәжірибе нәтижелерін жедел алуға мүмкіндік береді.

Ашытқылардың тіршілік ету механизмі

Тәжірибе барысында ашытқылар жоғары төзімділік көрсетті. Қорғаныс үшін олар рибонуклеопротеин конденсаттарын — РНҚ мен ақуыз молекулаларынан тұратын микроскопиялық түйіршіктерді түзіп, жинақтады.

Бұл процесс жасушалардың төтенше режимге көшуін білдіреді: көбею тоқтайды, жасушалық компоненттерді құру нұсқаулары сақталып, сұрыпталады, ал зақымданғандары жойылады. Ашытқылардың өсуі баяулайды, бірақ олар өміршеңдігін сақтайды.

Ғарыштық зерттеулерге болашағы

Осындай ашытқылар 2022 жылы ұшырылған және Күннің серігіне айналған BioSentinel зондында да қолданылады. Бұл тәжірибе ғарыштағы радиацияның әсерін зерттеу үшін жүргізілуде. Мүмкін, спутник ішінде әлі де тірі жасушалар бар шығар.