Бұрын күн сәулесіне қатысы жоқ жылу тек Сатурнның Энцелад атты серігінің оңтүстік полюсінде ғана байқалады деп есептелген еді, мұнда мұзды қабаттың астынан қуатты гейзерлер атқылайды. Алайда қазір бұл кішкентай айдың ішкі жылуы бүкіл бетінің астына біркелкі таралғаны анықталды. Бұл Энцеладтың мұзды қабығының астында жаһандық мұхит бар деген гипотезаны тағы да растайды.

Энцелад — өмір іздеуге үмітті орын

Астробиологтар Энцеладты Жерден тыс өмірді іздеуге ең қызықты нысандардың бірі деп санайды, тіпті оны Марстан да перспективалы деп атайды. Диаметрі 504 километр болатын бұл серік Күннен Жерге қарағанда он есе қашықта орналасқан. Алғашқы көзқараста оның мұзды беті өмірдің болуына үміт бермейтіндей көрінеді.

Геологиялық ерекшеліктері мен бетінің құпиялары

1981 жылы «Вояджер-2» зонды ұшып өткеннен кейін Энцеладтың бетінің егжей-тегжейлі суреттері алынды. Бұл суреттерде соққы кратерлері аз кең жазықтар анықталды, бұл аймақтардың геологиялық тұрғыдан жас екенін және бетін жаңартатын процестер жүріп жатқанын көрсетеді. Сонымен қатар, Энцелад Сатурнның тығыз мұзды E сақинасының ішінде орналасқан. Ғалымдар бұл сақинаны дәл осы серік жасайды деп болжайды, өйткені ол бетінен су шашып шығарады.

Гейзерлер мен ішкі жылудың ашылуы

2005 жылы «Кассини» зонды Энцеладтың оңтүстік полюсі маңында бу мен гейзерлердің атқылауын тіркеді, сондай-ақ бетінде аномальды жылу байқалды. Бұл айдың өз жылу көзі бар екенін көрсетеді. Жылудың негізгі көзі ретінде Сатурнның гравитациялық әсерінен туындайтын толқындық қызу қарастырылады. Энцелад мінсіз шеңберлі орбитада қозғалмағандықтан, оның пішіні өзгеріп, ішкі үйкеліс пен жылу пайда болады. Соның нәтижесінде оңтүстікте жарықтар — «жолбарыс жолақтары» деп аталатын аймақтар пайда болып, сол жерлерден гейзерлер атқылайды. Бұл аймақтарда қабық жұқа және деформациялар салдарынан үнемі жарылып тұрады.

Мұзды қабық астындағы жаһандық мұхит

Зерттеушілер Энцеладтың көп километрлік мұзды қабығының астында өте тұзды, қатпайтын мұхит бар деп есептейді. Бұрын ішкі жылу тек оңтүстікте ғана байқалғандықтан, мұз астында үлкен көл бар деген болжам болған, ал жаһандық мұхиттың бар екеніне сенім болмаған.

Жаңа деректер: жылу бүкіл бетінде

Жақында америкалық планетологтар «Кассини» зондынан алынған инфрақызыл спектрометр деректерін талдап, оларды Энцеладтың солтүстік полюсі үстінде әр жылдары жинаған. 2005 жылдың шілдесінде серіктің солтүстік бөлігі шамамен 10 жыл бойы толық қараңғылықта болып, температурасы минус 235 градус Цельсийге дейін төмендеді, бұл ішкі жылуды оңай анықтауға мүмкіндік берді.

Солтүстіктегі температура ішкі жылу көзі болмаған жағдайда болуы мүмкін деңгейден шамамен жеті градус жоғары болған. Бұл Энцеладтың ішкі жылуы бүкіл беті арқылы шығып жатқанын, ал мұз астындағы мұхит бүкіл қабықтың астында созылып жатқанын көрсетеді. Солтүстіктегі қабықтың қалыңдығы 20-23 километр, ал оңтүстікте, гейзерлер аймағында, бес километрден аспайды.