Теңіз аттары ерекше көбею тәсілімен ерекшеленеді: ұрпақты көтеру міндетін оларда аналықтар емес, аталықтар атқарады, бұл басқа жануарлардың көпшілігінен өзгеше. Жақында Қытай мен Германия ғалымдарының халықаралық зерттеуі инеліктер тұқымдасына (Syngnathidae) жататын балықтардағы «еркек жүктілігінің» генетикалық және жасушалық механизмдерін тереңірек түсінуге мүмкіндік берді.

Теңіз аттарында ұрпақ қалай дамиды

Теңіз аттарының аналықтары уылдырықты аталықтың құрсағындағы арнайы қалтаға салады, сол жерде ұрықтану жүреді. Бұл қалта, сүтқоректілердің жатыр мен плацентасына ұқсас қызмет атқарып, эмбриондарға әке ағзасынан қоректік заттар мен оттегі береді. Ұрпақ толық қауіпсіздікте дамып, шабақтар толық қалыптасқан кезде ғана дүниеге келеді.

Еркек жүктілігінің генетикалық және гормондық ерекшеліктері

Nature Ecology & Evolution журналында жарияланған мақалада Қытайдың бірнеше университеті мен Германиядағы Констанц университетінің мамандары жыныстық рөлдердің осылай ауысуы жасушалық деңгейде қалай мүмкін болғанын зерттеді. Геномдық салыстырмалы талдау мен РНҚ экспрессиясын зерттеу бұл процесте ерекше гормондық және иммундық механизмдердің маңызды рөл атқаратынын көрсетті.

Сүтқоректілерде жүктілік әйел жыныстық гормондарымен реттелсе, теңіз аттарында негізгі рөлді андрогендер – еркек гормондары атқарады. Дәл осы гормондар құрсақ терісінің тіндерін қалыңдатып, қан тамырларының дамуына ықпал етіп, плацентаға ұқсас құрылымның түзілуіне себеп болады.

Еркек жүктілігіне жауап беретін геннің табылуы

Халықаралық ғалымдар тобы теңіз аттарында аталықтардың ұрпақ көтеру қабілетіне жауап беретін генді анықтады. Бұл жаңалықтың нәтижелері Nature журналында жарияланды.

Иммундық жүйе және ұрпақ көтеру

Зерттеушілер теңіз аттарының иммундық жүйесінің ерекшеліктеріне де назар аударды. Жүктіліктің сәтті өтуі үшін ата-ана ағзасы эмбриондарды бөгде дене ретінде қабылдамай, оларды кері қақпау керек. Көптеген түрлерде мұндай иммундық төзімділікті foxp3 гені қамтамасыз етеді, бірақ теңіз аттарының аталықтарында бұл ген табылмады. Ғалымдар иммундық жауапты басуға еркек гормондары көмектеседі деп болжайды, себебі андрогендерде осындай қасиеттер жиі кездеседі.

Эволюциялық аспектілері мен зерттеудің маңызы

Биологтар инеліктер тұқымдасына жататын балықтар, оның ішінде теңіз аттары, уылдырық шашудан тірі тууға дейінгі эволюциялық өтуді зерттеуге тамаша үлгі екенін атап өтеді. Генетикалық деректер эволюцияның ерте кезеңдерінде жабысқақ уылдырықтар аталықтардың денесіндегі арнайы бөліктерге жабысып, кейін ұрпақты қорғау мен қоректендіруге арналған қалталар пайда болғанын көрсетеді.

Бұл зерттеу теңіз аттарының ерекше биологиялық ерекшеліктерін ашып қана қоймай, табиғатта ата-аналық мінез-құлық пен көбею стратегияларының ерекше формалары қалай пайда болатынын түсінуге көмектеседі.