Экзетер университетінің (Ұлыбритания) зоопсихологтары жүргізген тәжірибе көрсеткендей: көшеде өтіп бара жатқан адамдардың тамағын ұрлауға тырысатын қыңыр шағалаларды үркіту үшін күш қолданудың қажеті жоқ — оларға қатты айқайлау жеткілікті.

Зерттеу нәтижелері Biology Letters журналында жарияланды. Тәжірибе 2025 жылдың ақпан–наурыз айларында Оңтүстік-Батыс Англияның тоғыз қаласында өтті. Ғалымдар 61 жабайы күміс шағалаға (Larus argentatus) үш түрлі үркіту әдісін сынап көрді.

Тәжірибе қалай өтті

Шағалаларды жерге тарту үшін зерттеушілер жабық қорапқа чипсалар салып қойды. Құстар жемге жақындағанда, ер адамның дауысы қатты айқайлап: «Жоқ, жақындама, бұл менің тамағым, бұл менің бәлішім» деген аудиожазба қосылды. Екінші нұсқада дәл осы мәтін сабырлы дауыспен айтылды, ал үшінші жағдайда бейтарап түрде қызылтамақ (Erithacus rubecula) құсының әні қойылды. Барлық оқиға бейнежазбаға түсірілді.

Зерттеу нәтижелері

Айқай естілген жағдайлардың жартысына жуығында шағалалар бір минут ішінде ұшып кетті. Сабырлы дауыс кезінде тек 15% құс кетсе де, қалғандары да тамақтан алыстап, қауіп сезінді. Қызылтамақтың әні шағалалардың мінез-құлқына айтарлықтай әсер етпеді: шамамен 70% құс тәжірибе барысында тамақтың жанында қалды.

Ғалымдар барлық жазбалар бірдей дыбыс деңгейінде ойнатылғанын атап өтті. Бұл шағалалар тек қатты дыбысқа емес, айқайдағы акустикалық ерекшеліктер мен қауіп белгілерін ажырата алатынын, сондықтан айқай сабырлы сөзге қарағанда тиімді болғанын көрсетеді.

Шағалалардың қабылдау ерекшеліктері

«Шағалалар біздің қалай сөйлейтінімізге назар аударады, бұл бұрын тек үй жануарларында — иттер, шошқалар мен жылқыларда байқалатын, ал жабайы түрлерде емес», — деп түсіндірді зерттеу авторларының бірі Нилтье Бугерт (Neeltje Boogert) The Guardian басылымына берген пікірінде.

Практикалық маңызы

Тәжірибенің мақсаты — шағалаларды үркіту үшін физикалық күш қолданудың қажеті жоқ екенін дәлелдеу болды. Ер адамның дауысы таңдалған себебі — жабайы жануарларға зиян келтіретін оқиғалардың көбінде ер адамдар қатысады. Алдағы уақытта мамандар әйел адамның дауысы да соншалықты тиімді бола ма, соны тексеруді жоспарлап отыр.

Зерттеушілер Ұлыбританияда күміс шағалалар саны азайып бара жатқандықтан, оларды қорғау қажет түрлер қатарына жататынын еске салды. Тәжірибе олардың бейбіт жолмен, күш қолданбай-ақ үркітілуі мүмкін екенін көрсетті. Бұған дейін осы университеттің ғалымдары адамның шағалаларға мұқият қарап тұрғанын байқаса, олар тамақты ұрлауға сирек баратынын анықтаған еді.