Математикалық модель неандертальдықтардың жойылуы міндетті түрде соғыстармен, эпидемиялармен немесе климаттық апаттармен байланысты емес екенін көрсетті. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, Homo sapiens-тің аз болса да тұрақты қоныс аударуы мыңдаған жылдар бойы неандертальдық топтарға қосылып, олардың толықтай ассимиляциялануына әкелуі мүмкін еді. Соның нәтижесінде қазіргі адамның ДНҚ-сында неандертальдық гендердің тек аз ғана бөлігі қалған.

Неандертальдықтардың тарихы және олардың жойылуы туралы гипотезалар

Неандертальдықтар мен олардың ата-бабалары — гейдельберг адамдары, Homo sapiens-ке жақын туыстар, шамамен 400 мың жыл бұрын Еуропа мен Азияда өмір сүрген. Алайда, қазіргі адамдардың Африкадан жаппай қоныс аударуынан 10–15 мың жыл өткен соң, яғни шамамен 40 мың жыл бұрын, неандертальдықтар жойылып кетті. Олардың жойылу себептері әлі күнге дейін талқыланып келеді және бірнеше негізгі гипотеза бар.

Бір нұсқа бойынша, Homo sapiens неғұрлым шебер аңшы болып, интеллектуалдық артықшылыққа ие болғандықтан, неандертальдықтарды ығыстырып немесе тіпті жойып жіберген. Басқа гипотеза демографиялық мәселелерге байланысты: неандертальдықтардың саны аз болған, ал туыстық некелер популяцияның өміршеңдігін төмендетуі мүмкін еді. Бірақ бұл жағдайда демографиялық дағдарыс неге дәл қазіргі адамдармен байланыстан кейін басталды деген сұрақ ашық қалады.

Үшінші нұсқа бойынша, неандертальдықтар климаттың өзгеруіне, табиғи апаттарға бейімделе алмаған немесе Homo sapiens-тен жаңа аурулар жұқтырған. Тағы бір гипотеза бойынша, неандертальдықтар қоныс аударушылар арасында сіңісіп кеткен, бұл қазіргі африкалық емес адамдардың геномында 1–4% неандертальдық гендердің болуымен расталады.

Ассимиляцияның математикалық моделі

Nature журналында жарияланған зерттеу авторлары соңғы гипотезаны математикалық модельдеу арқылы тексерді. Олар популяциялық генетикадағы «құрлық–арал» моделін қолданды: мұнда шағын әрі салыстырмалы түрде оқшауланған популяция («арал» — неандертальдықтар) үлкен популяциядан («құрлық» — Homo sapiens) тұрақты түрде ген ағынын қабылдайды.

Модель әрбір «циклде» (бірнеше ұрпақ сайын) неандертальдықтарға Homo sapiens-тің аздаған мигранттары қосылып отырған жағдайда ген қорының қалай өзгеретінін көрсетті. Есептеулер бойынша, егер әр циклде популяцияға 1–8% мигрант қосылса, 10–30 мың жыл ішінде топтың ген қорының 99%-ы Homo sapiens-ке тиесілі болады. Есептеулерде неандертальдықтардың ең көп саны — шамамен 70 мың адам, олар 25–50 адамнан тұратын шағын топтарда өмір сүрген, ал Homo sapiens саны 10–100 есе көп болған.

Зерттеудің негізгі қорытындылары

Авторлар өз моделінің бейтарап болғанын атап өтеді: ол Homo sapiens-тің туа біткен артықшылықтарын, соғыстарды, апаттарды немесе ауруларды есепке алмаған, тек популяция көлемі мен миграция қарқындылығын ғана қарастырған.

Нәтижелер көрсеткендей, неандертальдықтардың жойылуы үшін сирек, бірақ тұрақты байланыстар жеткілікті болған: қазіргі адамдардың шағын топтары (мүмкін, жеке отбасылар немесе аңшылар) неандертальдықтарға қосылып отырған. Homo sapiens-тің демографиялық басымдығының арқасында бұл генетикалық ағын біржақты болып, ұзақ мерзімде неандертальдықтардың жеке түр ретінде жойылуына әкелген.

Қақтығыстар, аурулар мен бәсекелестік те рөл ойнауы мүмкін, бірақ есептеулер көрсеткендей, бірнеше ондаған мың жылға созылған табиғи қоныстану мен ассимиляция неандертальдықтардың жойылуына әбден жеткілікті болған. Бұл қорытындылар Homo sapiens пен неандертальдықтар арасындағы байланыс мерзімдері мен олардың популяция саны туралы мәліметтермен жақсы үйлеседі.