Теңіз биологтары алғаш рет өлі туған төлімен бірге қалған аналық горбатый киттің мінез-құлқын егжей-тегжейлі бақылап, оның бірнеше рет төлін итеріп, қайта-қайта сол жерге оралғанын тіркеді. Бұл бақылау горбатый киттерде өлі туған төлге көрсетілетін алғашқы құжатталған жағдай ретінде қарастырылады.

Киттәрізділердің туыстарының өліміне реакциясы

Киттәрізділердің топ мүшелерінің өліміне реакциясы ғылыми қызығушылықтың нысанына бірнеше рет айналған. Әсіресе мұндай мінез-құлық тісті киттерде, мысалы, дельфиндер мен касаткаларда жиі сипатталған. Бұл жануарлар өлі туыстарының жанында ұзақ уақыт болып, оларды итеріп, денесін су бетінде ұстап тұруы немесе тіпті белгілі бір қашықтыққа жылжытуы мүмкін. Мұндай мінез-құлықты «өлімнен кейінгі назар» деп атайды — бұл әлеуметтік өзара әрекеттесудің бір түрі, мұнда жануар өліміне қарамастан басқа дарамен байланысын жалғастырады. Бұл құбылыс айқын әлеуметтік немесе аналық байланыспен байланысты болуы мүмкін деп есептеледі, бірақ қолда бар бақылауларға сүйенсек, оның қайғыру сезімімен байланысты екенін анықтау қиын.

Мұртты киттердің мінез-құлық ерекшеліктері

Мұндай жағдайлардың көпшілігі тісті киттерде тіркелген. Мұртты киттерде, оның ішінде горбатый киттерде, мұндай реакциялар әлдеқайда сирек байқалады. Бұл мінез-құлықтағы айырмашылықтармен немесе өлі туған мұртты киттердің төлдері тез тереңдікке батып кететіндіктен, ананың реакциясын бақылау қиындығымен түсіндірілуі мүмкін.

Бақылау сипаттамасы

Австралиялық теңіз биологтары горбатый киттерде (Megaptera novaeangliae) өлімнен кейінгі назардың алғашқы жағдайын сипаттады. Аналық кит біраз уақыт өлі туған төлінің жанында болып, бірнеше рет оған тиіп отырғаны тіркелді. Бұл мінез-құлық басқа сүтқоректілердің ұрпағын жоғалтқандағы реакцияларымен салыстырылды.

2025 жылы Квинсленд штатының Голд-Кост жағалауынан бір шақырым жерде екі ересек горбатый кит бірге жүзіп, мезгіл-мезгіл сүңгіп жүргені байқалды. 30 минуттан кейін су бетінде амниотикалық қабықтың іздері пайда болып, жақында босану болғанын көрсетті. Суасты камерасының көмегімен құмды түбінде ұзындығы төрт метрден аспайтын, тіршілік белгілері жоқ киттің төлі табылды. Аналық кит бірнеше рет оған жақындап, басымен және көкірек жүзгішімен тиіп, кейін қайтадан су бетіне көтеріліп, түбіне оралды.

Бұл жағдайдың ерекшелігі — аналық кит төлін су бетіне шығаруға тырыспады, ал әдетте горбатый киттердің аналықтары босанғаннан кейін жаңа туған төлін су бетінде ұстап, алғашқы тынысын алуға көмектеседі. Зерттеушілер мұндай мінез-құлықтың себебі аналық киттің төлінің реакциясының жоқтығын тану қабілетінде болуы мүмкін деп болжайды, бірақ бұл әзірге тек гипотеза.

Серіктес киттің рөлі

Аналық киттің жанында екінші ересек горбатый кит болды, ол төлмен байланысқа түспегенімен, жақын жерде қалып, аналықпен бірге өлім орнын баяу айналып жүрген. Миграция және босану кезеңінде горбатый киттердің аналықтарының жанында кейде басқа ересек кит болады, ол әлеуметтік қолдау немесе қорғау көрсетуі мүмкін, бірақ бұл жағдайдағы нақты рөлі анықталмаған.

Қосымша бақылаулар

Бақылау кезінде киттердің дыбыстық сигналдары тіркелді, бірақ бұл дыбыстарды нақты қайсысы — аналық, серіктес кит немесе екеуі де шығарғанын анықтау мүмкін болмады.

Келесі екі күн ішінде екі ересек горбатый кит сол ауданда тағы да байқалды, олар бірнеше сағат бойы сонда болған. Зерттеушілер бұл сол жануарлар болуы мүмкін және төлдің өлімінен кейін орынға байланыстылық сақталған деп болжайды. Алайда киттерді жеке даралау мүмкін болмағандықтан, мұны нақты анықтау мүмкін емес.

Ғылыми бағалау

Зерттеушілер адамның эмоция мен қайғы ұғымдарын жануарларға қосымша деректерсіз тікелей қолдануға болмайтынын атап өтеді. Биологтар аналық киттің әрекеттерін ғана сипаттай алады: ол босану орнын тастамады, бірнеше рет өлі төлге оралып, онымен физикалық байланысқа түсті. Алайда осы белгілер бойынша жануардың ішкі күйін анықтау мүмкін емес.

Бақылау сипатталған ғылыми мақала Discover Animals журналында жарияланды.